6 Şubat 2023 depremlerinin yaralarını sarmaya çalışan Malatya’da, hayvancılık sektörü artan yem maliyetleriyle boğuşuyor. Yemlik arpa fiyatlarının kilogram başına 14 TL’ye ulaşması, besicileri zor duruma sokarken, süt ve et fiyatlarındaki kısmi yükseliş kâr marjlarını kurtarmadı. Üreticiler hayvan sayısını azaltmaya başlarken, Yeni Buğday Pazarı’ndaki esnaflar satış durgunluğundan şikayetçi. Sektör temsilcileri, Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) stoklarından düşük fiyatlı arpa satışına hız vermesini ve besicilere kota bazlı destek sağlamasını istiyor. 2025 yılında TMO’nun hububat alım fiyatlarını ton başına arpa için 11 bin TL olarak açıklamasına rağmen, piyasa fiyatları bu seviyenin çok üzerinde seyrediyor. Bu durum, deprem sonrası toparlanmaya çalışan Malatya hayvancılığını daha da zorluyor.
ZİRAİ DON GİBİ AFETLER SEKTÖRÜ DERİNDEN ETKİLEDİ
Malatya, Türkiye’nin önemli tarım ve hayvancılık merkezlerinden biri olmasına rağmen, deprem felaketi ve ardından gelen kuraklık, zirai don gibi afetler sektörü derinden etkiledi. TÜİK verilerine göre, 2024’te Malatya’da büyükbaş hayvan sayısı %15 azalırken, küçükbaş hayvanlarda da benzer bir düşüş gözlendi. Yem fiyatlarındaki artış, bu gerilemenin başlıca nedeni olarak gösteriliyor. Geçen yıl Mayıs 2024’te yemlik arpa 7 TL/kg civarındayken, 2025 Eylül itibarıyla 14 TL/kg’ye fırladı. Benzer şekilde, süt yemi (19 protein) 380 TL’den 700 TL’ye, besi yemi 330 TL’den 680 TL’ye, buzağı yemi 390 TL’den 700 TL’ye, tavuk yemi ise 450 TL’den 850 TL’ye yükseldi. Bu %100’e varan zamlar, enflasyon, ithalat maliyetleri ve kuraklık kaynaklı girdi fiyatlarındaki artıştan kaynaklanırken süt ve karkas et fiyatlarındaki yükseliş ise sınırlı kaldı. Ulusal Süt Konseyi’nin belirlediği süt fiyatı litre başına 18 TL’ye çıksa da, yem maliyetleri nedeniyle üreticilerin eline geçen net kazanç azaldı. Et fiyatlarında da kg başına 300-350 TL bandı aşılamadı. Bu tablo, besicilerin sektöre ilgisini azalttı; birçok üretici hayvanlarını kesime göndermeyi tercih ediyor.
GÖZLER TMO’DA
Yeni Buğday Pazarı’ndaki yem satışı yapan esnaflar, “Yem satan çok, alan yok” diyerek satışlardaki %30’luk düşüşü dile getiriyor. Malatya Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, hayvancılık desteklerini artırmak için hibe programları başlattı, ancak yem fiyatları bu çabaları gölgeliyor. Üreticiler sektörün sürdürülebilmesi için TMO’dan destek bekliyor.
“SATIŞ YAPAMIYORUZ”
Tarım Kredi Kooperatifleri’nin 2025 yem fiyatlarını güncellemesi de maliyetleri artırdı; süt yemi 700-730 TL, besi yemi 680 TL bandında seyrediyor.
Yeni Buğday Pazarı’nda yem satan esnaf Raif Özyiğit, fiyatlardaki uçuşu dile getirerek, “Köylü zarar ediyor, biz satış yapamıyoruz. TMO ucuz arpa verse, piyasa rahatlar” dedi. Özyiğit, satışların %30 azaldığını, esnafın stok yapamadığını belirtti.
BESİCİLERE 3 AYLIK KOTA VERSE, PİYASA DENGELENİR
Malatya’daki hayvancılık krizini anlamak için, Yeni Buğday Pazarı’nda esnaf Raif Özyiğit, “Bu sene fiyatlar uçtu, arpa 14 TL/kg oldu. Geçen yıl 7 TL’ydi, %100 zam! Süt yemi 700 TL, besi yemi 680 TL... Satan çok, alan yok. Köylü hayvan kesiyor, satışlar %30 düştü. Depremden sonra zaten zorlandık, kuraklık vurdu. TMO devreye girsin, tonu 11 bin TL’den satsın ama kotayı artırsın. Besicilere 3 aylık kota verse, piyasa dengelenir. Biz esnafız, stok yapamıyoruz; ucuz arpa gelse, herkes kazanır. Hükümet destek verse, Malatya hayvancılığı kurtulur. Yoksa kapanırız.” açıklamalarını yaptı.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM