Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Ticaret Bakanlığı’nın iş birliğiyle yayımlanan 2025 ilk 8 ay dış ticaret verileri yayınlandı. Malatya deprem felaketinin izlerini silmeye çalışan şehir, ihracatı önceki yıla oranla yüzde 11,9’luk çöküşle 228 milyon dolara gerilerken, ithalatı yüzde 43’lük patlamayla 122 milyon dolara ulaştı. Ülke genelinde Ağustos’ta ihracat yüzde 1,2, ithalat yüzde 3,9 azalsa da, Ocak-Ağustos döneminde yüzde 4,3’lük ihracat artışı ve yüzde 5,6’lık ithalat yükselişinden bağımsız olarak şehrin mali krizle boğuştuğu verilere yansıdı. Şehre komşu olan ve benzeri sorun yaşayan illerden olan Adıyaman, Elazığ ve Sivas’a kıyasla Malatya’nın dış ticaret dengesinin ciddi bir şekilde bozulması dikkat çekti. İhracatın düşmesi zirai don ile ilişkilendirilirken ithalatın patlama yapması dikkat çekiyor.
TÜİK’in genel ticaret sistemi kapsamında hazırlanan geçici dış ticaret rakamlarına göre ülke genelinde Ağustos 2025’te ihracat 21 milyar 729 milyon dolara geriledi (yüzde 1,2 düşüş), ithalat ise 25 milyar 940 milyon dolara indi (yüzde 3,9 azalış). Ocak-Ağustos döneminde ise ihracat yüzde 4,3 artarak 178 milyar 18 milyon dolara, ithalat yüzde 5,6 yükselerek 238 milyar 159 milyon dolara ulaştı. Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç Ağustos’ta ihracat yüzde 0,9 artarak 20 milyar 301 milyon dolara, ithalat yüzde 2,2 azalarak 19 milyar 963 milyon dolara geriledi. Bu, enerji ve altın hariç dış ticaret fazlasının 338 milyon dolara ulaşmasını sağladı; dış ticaret hacmi yüzde 0,6 düşüşle 40 milyar 264 milyon dolara indi ve ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 101,7’ye yükseldi. Ancak Malatya’nın verileri, bu ulusal tabloyu yerelden baltalayan bir hikâye anlatıyor.
İHRACATTA ÇÖKÜŞ, İTHALATTA PATLAMA YAŞANIYOR
Malatya, 2025’in ilk 8 ayında 228 milyon 572 bin dolarlık ihracat gerçekleştirirken, bu rakam 2024’ün aynı döneminde 257 milyon 345 bin dolardı. yüzde 11,9’luk düşüş, şehrin ekonomik nabzını düşürüyor. Kayısı gibi sembol ürünün don afetiyle yüzde 90 rekolte kaybı yaşaması, ihracatın ana darbesini vurdu. Komşu illerle kıyaslandığında, Adıyaman 36 milyon 339 bin dolar (yüzde 5 artış), Elazığ 110 milyon 315 bin dolar (yüzde 8 düşüş), Sivas 79 milyon 810 bin dolar (yüzde 3 artış) ile Malatya’nın gerisinde kalıyor. Malatya’nın ihracatı, Türkiye genelindeki yüzde 4,3’lük artışı yakalayamadı; bu, deprem sonrası toparlanmanın kırsal ekonomiyi kurtaramadığını gösteriyor.Öte yandan ithalat, Malatya’da yüzde 43’lük bir patlamayla 121 milyon 898 bin dolara fırladı; 2024’ün aynı döneminde ithalat 85 milyon 198 bin dolardı.
Bu artış, şehrin ithalata bağımlılığını artırıyor makine, kimya ve tekstil ithalatı deprem sonrası inşaat ve sanayi toparlanmasını desteklese de, dış ticaret açığını büyütüyor. Komşu iller Adıyaman (23 milyon 706 bin dolar, yüzde 10 artış), Elazığ (37 milyon 504 bin dolar, yüzde 15 artış) ve Sivas (77 milyon 443 bin dolar, yüzde 2 düşüş) ile karşılaştırıldığında, Malatya’nın ithalatı en hızlı büyüyenler arasında. Ulusal yüzde 5,6’lık ithalat artışı, Malatya’nın yüzde 43’lük sıçramasıyla örtüşmüyor.
DEPREM SONRASI EKONOMİDE KAYBEDEN MALATYA
Malatya’nın dış ticaret performansı, deprem sonrası toparlanmadaki tökezlemeyi yansıtıyor. 2024’te yüzde 11,9’luk ihracat düşüşü, don afetiyle vurulan kayısı ihracatının azalmasıyla açıklanıyor dünya kuru kayısı üretiminin yüzde 55’ini sağlayan Malatya, 2025’te rekolteyi yüzde 90 kaybetti. İthalatın yüzde 43 artışı komşu illerle kıyaslandığında, Elazığ’ın ihracatı (110 milyon dolar) Malatya’yı geride bırakıyor; Sivas (79 milyon dolar) tekstil ve gıda ile dengeli, Adıyaman (36 milyon dolar) ise tarım ithalatında Malatya’dan düşük. Bu veriler, Malatya’nın depremden en çok etkilenen il olarak toparlanmada komşularının gerisinde kaldığını gösteriyor.
ULUSAL TABLO VE MALATYA’NIN YERİ
Ülke genelinde Ağustos 2025’te ihracat yüzde 1,2 azalarak 21 milyar 729 milyon dolara, ithalat yüzde 3,9 gerileyerek 25 milyar 940 milyon dolara indi. Enerji ve altın hariç Ağustos’ta ihracat yüzde 0,9 artarak 20 milyar 301 milyon dolara, ithalat yüzde 2,2 azalarak 19 milyar 963 milyon dolara düştü. Dış ticaret fazlası 338 milyon dolar oldu; hacim yüzde 0,6 düşüşle 40 milyar 264 milyon dolara indi, karşılama oranı yüzde 101,7’ye yükseldi. Ocak-Ağustos’ta ihracat yüzde 4,3 artarak 178 milyar 18 milyon dolara, ithalat yüzde 5,6 yükselerek 238 milyar 159 milyon dolara ulaştı. Malatya’nın yüzde 11,9’luk ihracat düşüşü, ulusal yüzde 4,3’lük artışı baltalıyor; ithalatı ise yüzde 43’lük sıçramayla ulusal ortalamayı aşıyor.
Malatya’nın verileri, deprem sonrası ekonominin dengesiz toparlandığını gösteriyor. İhracat düşüşü (yüzde 11,9), kayısı gibi tek ürüne bağımlılığı ve don afeti kaybını yansıtıyor. 2024’te 410 milyon dolarlık kayısı ihracatı, 2025’te 200 milyon dolara geriledi. Malatya, dış ticaret dengesizliğinin cari açığı büyüttüğünü görüyor.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM