TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, ağustos ayı üretici-market fiyat farklarını açıkladı. Malatya’nın stratejik ürünü kuru kayısıda üretici ile market arasındaki fark yüzde 166’yı aşarken, limonda fark yüzde 748’e ulaştı. Girdi maliyetlerindeki sert yükseliş üreticiyi zorlarken, tüketici de market raflarında yüksek fiyatlarla karşı karşıya kaldı.
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, ağustos ayında üreticiden markete uzanan fiyat zincirindeki farkları ve tarımsal girdi maliyetlerindeki değişimleri değerlendirdi. Türkiye genelinde yaşanan fiyat hareketleri Malatya’daki tüketicileri de doğrudan etkilerken, özellikle kentin simgesi haline gelen kuru kayısıdaki yüksek fiyat farkı dikkatlerden kaçmadı. Bayraktar’ın paylaştığı verilere göre, kuru kayısının üreticiden alış fiyatı 270 TL olarak belirlendi. Aynı ürün pazarda 715 TL’den işlem görürken, marketlerde ise 718 TL’ye yükseldi. Böylece üretici ile pazar arasındaki fark yüzde 164,8, üretici ile market arasındaki fark ise yüzde 166,1 olarak kayıtlara geçti. Malatya’nın en önemli tarımsal ihraç ürünlerinden biri olan kuru kayısıda oluşan bu uçurum, hem üreticinin emeğinin karşılığını alamadığını hem de tüketicinin yüksek fiyat ödediğini bir kez daha gözler önüne serdi. En yüksek fark limonda: Yüzde 748,4Ağustos ayında üretici ile market arasındaki en yüksek fiyat farkı yüzde 748,4 ile limonda görüldü. Limonu yüzde 380,3 ile havuç, yüzde 377,9 ile elma, yüzde 240,9 ile kabak ve yüzde 239,4 ile yeşil soğan izledi.
Üreticide 10 lira olan limon markette 84 lira 84 kuruşa, 10 lira 66 kuruşluk havuç 51 lira 20 kuruşa, 18 lira 75 kuruşluk elma 89 lira 60 kuruşa, 16 lira 02 kuruşluk kabak 54 lira 61 kuruşa ve 17 lira 33 kuruşluk yeşil soğan 58 lira 83 kuruşa satıldı.
MARKETTE YUMURTA ZAM ŞAMPİYONU OLDU
Markette takip edilen 37 üründen 19’unda fiyat artışı, 18’inde ise düşüş yaşandı. Fiyatı en fazla artan ürün yüzde 37,8 ile yumurta olurken, onu yüzde 19 ile yeşil fasulye, yüzde 11,1 ile yeşil soğan, yüzde 10 ile marul ve yüzde 8,9 ile kuru incir takip etti. Markette fiyatı en fazla düşen ürün ise yüzde 34,2 ile sivri biber oldu. Üreticide limon yüzde 75 geriledi. Üretici tarafında ise 29 üründen 9’unda fiyat artışı, 13’ünde düşüş görüldü; 7 ürünün fiyatı değişmedi. En sert düşüş yüzde 75 ile limonda yaşandı. Limonu yüzde 54,5 ile kuru soğan, yüzde 24,2 ile patates, yüzde 23 ile yeşil soğan ve yüzde 20 ile şeftali izledi. Üreticide fiyatı en fazla artan ürün ise yüzde 39,9 ile yumurta oldu.
FİYAT DEĞİŞİMLERİNİN NEDENLERİ
Bayraktar, limon fiyatındaki düşüşte geçen yıl depolanan ürünlerin piyasaya sürülmeye devam etmesi ve erkenci çeşitlerin hasadının başlamasının etkili olduğunu belirtti. Kuru soğanda hasadın başlaması ve ithalatın sürmesi, patateste önemli üretim bölgelerinde yazlık hasadın yoğunlaşması fiyatları aşağı çekti. Yeşil soğan ve şeftalide de hasat dönemindeki arz artışı etkili oldu. Yumurta fiyatlarındaki yükselişin ise yem, enerji ve nakliye maliyetlerindeki artışın yanı sıra arz-talep dengesizliğinden kaynaklandığı ifade edildi.
GİRDİ MALİYETLERİ ÜRETİCİYİ ZORLUYOR
Tarımsal girdi maliyetlerinde de yükseliş trendi devam etti. Ağustos ayında DAP gübresi yüzde 4,5, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 4,4, üre gübresi ise yüzde 0,6 oranında arttı. Son bir yılda amonyum nitrat gübresindeki artış yüzde 61,2’ye, amonyum sülfat gübresindeki artış ise yüzde 55,2’ye ulaştı.
Mazot fiyatı ağustos ayında bir önceki aya göre yüzde 7 yükselirken, yıllık bazda yüzde 57,9’luk rekor artış kaydetti. Elektrik fiyatları yıllık yüzde 25,1, tarım ilacı fiyatları yüzde 27,8 arttı. Besi yemi son bir yılda yüzde 34,5, süt yemi ise yüzde 31,8 oranında yükseldi. Bu tablo, üreticinin bir yandan artan girdi maliyetleriyle mücadele ederken diğer yandan emeğinin karşılığını alamadığını, tüketicinin ise market raflarında yüksek fiyatlarla karşı karşıya kaldığını net bir şekilde ortaya koydu. Özellikle Malatya gibi tarıma dayalı ekonomisi bulunan illerde kuru kayısı örneğinde görülen yüksek fiyat farkı, tarımda üreticiden tüketiciye uzanan zincirin yeniden yapılandırılması gerektiğini bir kez daha hatırlattı.>>MEHMET BTURAN ÇİĞDEM