TÜRKİYE SINAİ KALKINMA BANKASI A.Ş. (TSKB) Ekonomik Araştırmalar, geçtiğimiz yıl yaşanılan depremin ardından “Deprem bölgesi tüm Türkiye’dir” raporundan sonra şimdi de depremin uzun vadeli etkilerini ele alan “Virgül – Deprem Yılı Tek Bir Yıl Değildir” başlıklı yeni raporunu yayımladı.
2024-2026 döneminde TSKB Ekonomik Araştırmalar ,Afet yılının tek bir yıl olmadığından hareket ederek,Depremin tek afet olmadığının, Türkiye’nin hem deprem hem deprem dışı afetlere karşı dayanıklılığının artırılması gerektiğinin ajandalarda daha üst sıralarda yer edinmesine,2023’te yaşanan depremlerden etkilenen illerin yeniden yapılandırılmasının kalkınma ekseninde çok boyutlu olarak planlanmasının iktisadi aktörlerin gündeminde kalması için her yıl deprem bölgesindeki toparlanmayı izleyen bir rapor kaleme alınacağını bildirdi.
“Virgül – Deprem Yılı Tek Bir Yıl Değildir”raporunun öne çıkan başlıkları şu şekilde:
-Bölge İlleri İstihdamdaki Toparlanmada Güçlü Bir Ayrışma Yaşıyor
Bölge istihdamının, Türkiye toplamındaki payının 2023 sonu itibarıyla 2019-2022 dönemi trendinin de üzerine çıkması ve %12,5’e ulaşması dikkat çekici . Ancak bu veri bölge istihdamının bir bütün olarak toparlandığı şeklinde değerlendirilmemeli. İller arasında güçlü bir ayrışma var . Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya, 2023 sonu itibarıyla halen trendin ima ettiği istihdam rakamının %10 civarında altında kalmış durumdalar.
-İşgücü Arzı Sorunları Bazı İllerde Daha Dikkat Çekici Şekilde Devam Ediyor
Hatay, Kahramanaraş ve Malatya’nın istihdamda geride kalması, çalışanların kazançlarına karşılaştırmalı baktığımızda daha da dikkat çekici hale geliyor. Çünkü bu iller aynı zamanda ortalama günlük kazanç değişimlerinin daha yüksek olduğu iller . Yani, günlük kazançlar ortalamanın üstünde artmasına rağmen istihdam azalmış. Bölge illeri arasındaki ayrışmayı daha da belirgin kılan bu durum, işgücü arzına ilişkin bir kısıtı ima ediyor. TSKB Heyeti olarak Hatay ve Kahramanmaraş’a gerçekleştirdiğimiz ziyaretlerde görüştüğümüz paydaşlarımız deprem sonrası göç edenlerin henüz bir kısmının geri gelmediğini, mevcut istihdam ihtiyacının kayda değer bir kısmının da ancak diğer illerden karşılanabildiğini belirtiyor.
-Kadın İstihdamında Türkiye Ortalamasının Gerisinde Olan Bölgede, Eşitsizlik Daha da Artma Eğiliminde
Deprem öncesinde de Bölge illerinde kadın istihdam oranı Türkiye ortalamasının gerisindeydi. Depremle bu oranın daha da olumsuz bir noktaya gittiğini görebiliyoruz. SGK verileri Türkiye’de kadınların istihdamdaki payının 2023 yılında 1 yüzde puan arttığını, Bölge illerinde ise 0,9 yüzde puan düştüğünü gösteriyor.
-Tarım Ağırlığı Daha Yüksek Olan İllerde, Cinsiyetler Arası Ücret Eşitsizliği Daha Sert Kötüleşiyor
Kadınların kazançlarının erkeklerin kazançlarına oranlanmasıyla hesaplanan ücret eşitsizliği göstergesi, Bölgedeki 11 ilin 9’unda bir önceki yıla göre kötüleşti. Tarım ağırlığı daha yüksek olan illerde ise buradaki erozyon 10 yüzde puana kadar yükseliyor.
-Küçük Ölçekli Firmalar Toparlanmada Geride Kalmış Durumda, Yakından İzlenmeli
2023 yılı sonu itibarıyla 50 kişiye kadar çalışanı olan firma sayısında gerileme görünüyor. 250’den fazla çalışanı olan firmaların sayısı ise kayda değer şekilde artmış . Bu resim, istihdamdaki toparlanmanın büyük ölçekli işletmelerden geldiğine, Bölge illerindeki toparlanmanın mikro ve küçük ölçekli işletmelere henüz tam yansımadığına işaret ediyor.
-Bölge İllerinde 2023 Yılında Alınan Teşvik Belgelerinde Güçlü Bir Artış Var
Yeni yatırımlar için düzenlenen teşvik belgesi tutarı 2021 yılında 131,9 milyar TL, 2022 yılında 87,9 milyar ₺ iken, bu rakam 2023 yılında 231,7 milyar TL’ye yükseldi. 2023 yılında yerli sermayenin yatırım teşvik belgesi 86 milyar TL’den 166 milyar TL’ye yükselirken, daha da dikkat çekici sıçrama yabancı sermayeli yatırımlardan geliyor. 2022 yılında Bölge illerine sadece 1,5 milyar TL tutarında yabancı sermayeli yatırımlar için teşvik belgesi düzenlenirken, 2023 yılında bu rakam 65 milyar TL’yi geçmiş durumda.