Malatya’da dünya kayısı üretiminin önemli merkezlerinden biri olan bölgede, son yıllarda yayılma gösteren kahverengi kokarca zararlısı alarm yaratıyor. Karadeniz’de fındığın baş düşmanı olarak bilinen bu istilacı böcek, artık kayısı bahçelerini de tehdit ediyor. Malatya Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, bu tehlikeye karşı proaktif bir adım atarak feromon tuzaklarını devreye soktu.
ÖNEMLİ HAMLE
İl Tarım ve Orman Müdürlüğü Bitkisel Üretim ve Bitki Sağlığı Şube Müdürlüğü ile İlçe Müdürlükleri teknik personeli, kayısı bahçelerinde kahverengi kokarcanın varlığını tespit etmek amacıyla çalışma başlattı. Yapılan resmi duyuruda şu ifadelere yer verildi:
“İlimizde Kahverengi Kokarca Zararlısının Varlığının Araştırılması Amacıyla Feromon Tuzakları ile Kontroller Yapılıyor. Yeşilyurt, Battalgazi ve Kale ilçelerimizde kayısı bahçelerine feromon tuzakları asılmıştır. İki haftalık aralıklarla tuzak kontrolleri yapılarak zararlı takibi sürdürülecektir.” Bu çalışma ile bölgedeki kokarca popülasyonunun tespiti, yayılma hızının izlenmesi ve ileride alınacak mücadele kararlarına bilimsel veri oluşturulması hedefleniyor.
KAHVERENGİ KOKARCA NEDİR?
Kahverengi kokarca (Halyomorpha halys), Uzak Doğu kökenli, istilacı ve polifag (çok konukçulu) bir böcek türüdür. Sokucu-emici ağız yapısıyla 300’den fazla bitki türüne zarar verebilen bu zararlı, özellikle meyve bahçelerinde büyük sorun yaratıyor. Türkiye’de Karadeniz, Marmara ve Doğu Anadolu bölgelerinde hızla yayılıyor. Malatya gibi önemli kayısı üretim merkezlerinde de ciddi tehdit oluşturuyor.
KAYISIYA VERDİĞİ AĞIR ZARARLAR
Kahverengi kokarca, hem ergin bireyleri hem de nimf (yavru) dönemleriyle beslenerek kayısıya büyük zarar veriyor. Böcek, keskin ağız parçalarıyla meyve, yaprak ve genç sürgünleri delerek bitki özsuyunu emer. Beslenme sırasında salgıladığı sindirim enzimleri dokuyu sıvılaştırır ve kalıcı hasar bırakır. Zarar özellikle çiçek dökümünden hemen sonraki meyve tutum döneminde en şiddetlidir.
Dış Görünümde Oluşan Hasarlar:
• Meyve kabuğunda iğne deliği şeklinde küçük delikler
• Delik çevresinde çöküntü, çukurlaşma ve “cat-facing” olarak bilinen yamru yumru, çarpık şekil bozuklukları
• Kabukta kahverengi lekelenme, nekrotik (ölü) doku oluşumu, sararma ve deformasyon
• Erken dönemde zarar gören meyveler küçük ve çirkin kalır, ticari değerini kaybeder
İÇ DOKUDA OLUŞAN HASARLAR
• Meyve etinde (özellikle kabuk altında) sert, mantar gibi “corky” (korku) doku oluşumu
• İçeride nekroz, renk değişimi, boşluklar ve unumsu (mealy) kıvam
• Lezzet ve aroma tamamen bozulur, meyve kesildiğinde hasar net görülür
DİĞER ZARARLAR
• Genç meyvelerde yüksek oranda döküm
• Verim kaybı
• Böceğin deldiği yerlerden mantar ve bakteri (özellikle monilya) girişi sonucu çürüme ve ikincil hastalıklar
• Yapraklarda sararma, solma ve erken dökülme
• Genç sürgün ve tomurcuklara zarar vererek ağacın genel gelişimini olumsuz etkileme
EKONOMİK BOYUT ÇOK BÜYÜK
Hasarlı kayısılar ne taze tüketimde ne de kurutma ve ihracat için uygun hale geliyor. Lekeli, deformeli ve iç dokusu bozulmuş meyveler ya çok düşük fiyata satılıyor ya da tamamen değersizleşiyor. Malatya ekonomisi için hayati önem taşıyan kayısı üretiminde bu zararlı, hem verim hem de kalite kaybına yol açarak üreticileri ciddi anlamda tehdit ediyor. Uzmanlar, kokarcanın kontrol altına alınamaması durumunda önümüzdeki yıllarda kayısı ihracatında önemli düşüşler yaşanabileceğini belirtiyor.
Zarar Ne Zaman Artıyor?
Sıcak ve kuru yaz aylarında popülasyon hızla çoğalıyor
Tek ürün (monokültür) yetiştiriciliği yapılan bahçelerde zarar daha şiddetli
Yılda 1-2 döl veren dişi kokarcalar yüzlerce yumurta bırakabildiği için kısa sürede patlama yapabiliyor nMalatya Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün başlattığı feromon tuzakları çalışması, zararlının varlığının bilimsel olarak belgelenmesi açısından büyük önem taşıyor. Tuzaklardan elde edilecek veriler doğrultusunda ilerleyen dönemde biyolojik mücadele, kültürel önlemler ve gerektiğinde diğer mücadele yöntemleri devreye sokulacak. Üreticilere de önemli çağrılar yapılıyor: Bahçelerini düzenli kontrol etmeleri, tuzaklara zarar vermemeleri ve görülen böcekleri bildirmeleri isteniyor. Malatya’nın altın değerindeki kayısısının geleceği, bu tür istilacı zararlılara karşı yürütülecek etkili mücadeleyle yakından ilgili. Tarım Müdürlüğü’nün başlattığı çalışma, hem üreticiler hem de bölge ekonomisi açısından umut verici bir adım olarak değerlendiriliyor.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
