Malatya'da son beş yılda kayısı fiyatı katlandı, işçi yevmiyesi 1.300 liraya çıktı. Ancak üreticinin en büyük sorunu artık fiyat değil; ürünü dalından indirecek işçi bulabilmek. Dünya kuru kayısı üretiminin merkezi olan Malatya'da hasat sezonu yaklaşırken üreticiler bu yıl yine iş gücü sıkıntısıyla karşı karşıya. Bir zamanlar "Kayısı para etmiyor" diye dert yanan üretici, bugün "Kayısı para ediyor ama toplayacak işçi bulamıyoruz" demeye başladı.
Son beş yılda hem kayısının fiyatı hem de mevsimlik tarım işçilerinin yevmiyeleri önemli ölçüde arttı. Buna rağmen üreticiler, bahçelerde çalışacak işçi bulmanın her geçen yıl daha da zorlaştığını söylüyor. Akademik araştırmalar da bu sorunun yeni olmadığını ortaya koyuyor. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan "Mevsimlik Tarım İşçiliğinde Aracılık Hizmetlerinin Mevcut Durumu: Malatya Örneği" başlıklı araştırmaya göre, Malatya'daki kayısı üretimi için yılda yaklaşık 3,7 milyon günlük iş gücüne ihtiyaç duyuluyor. Araştırmada, aile iş gücü ve yerel iş gücünün bu ihtiyacı karşılayamadığı, üretimin büyük ölçüde çevre illerden gelen gezici mevsimlik tarım işçileri sayesinde sürdürüldüğü belirtiliyor.
RAKAMLAR NE SÖYLÜYOR?
Yaklaşık beş yıl önce Malatya'da mevsimlik tarım işçilerinin günlük yevmiyesi ortalama 200 lira seviyesindeydi. Bugün ise yapılan değerlendirmeler sonucunda 2026 yılı için günlük yevmiye 1.300 lira, ağır işlerde ise 1.750 lira olarak belirlendi. Aynı dönemde kaliteli kuru kayısının kilogram fiyatı yaklaşık 25-35 lira seviyelerinden 250-350 lira bandına yükseldi. İlk bakışta hem kayısı hem de işçi ücretleri birlikte artmış gibi görünse de üreticiler, asıl yükün üretim maliyetlerinde yaşandığını ifade ediyor.
BİR İŞÇİNİN YEVMİYESİ İÇİN KAÇ KİLO KAYISI GEREKİYOR?
Üreticinin yaptığı hesap artık para üzerinden değil, ürün üzerinden yapıldığını öne sürüyor. Bugünkü fiyatlarla bir işçinin 1.300 liralık günlük yevmiyesini ödeyebilmek için yaklaşık 4 ila 5 kilogram kaliteli kuru kayısının satılması gerektiği belirtiliyor. Orta büyüklükte, 20 işçinin çalıştığı bir bahçede ise yalnızca bir günlük işçilik giderini karşılamak için yaklaşık 80 ila 100 kilogram kuru kayısının gelirinin işçilere ayrılması gerektiği ifade ediliyor. Bu hesaplamaya ise mazot, gübre, ilaç, sulama, budama, sigorta, nakliye, ambalaj ve diğer üretim giderleri dahil olmadığı belirtiliyor.
ÜRETİCİ NE DİYOR?
Battalgazi'de üreticilik yapan Hasan Çelik, "Eskiden işçiler bizi arardı. Şimdi biz günlerce işçi arıyoruz. Ücreti artırıyoruz ama yine ekip kuramıyoruz. Hasat gecikince ürün dalında bekliyor, kalite düşüyor." dedi.
Yeşilyurt'ta yaklaşık 40 dönümlük kayısı bahçesi bulunan başka bir üretici ise, "Bir işçinin günlük yevmiyesi için yaklaşık 5 kilo kayısı satıyoruz. Bahçede 20 kişi çalıştırırsanız sadece işçilik için neredeyse 100 kilo kayısının geliri gidiyor. Buna mazot da var, gübre de var, sulama da var. Dışarıdan bakınca kayısı çok para ediyor sanılıyor ama üreticinin cebine kalan o kadar fazla değil." diye konuştu.
ARAŞTIRMALAR BUGÜN YAŞANANLARI YILLAR ÖNCE İŞARET ETMİŞTİ
Uzmanların yıllar önce yaptığı araştırmalar, kayısı üretiminin en fazla iş gücüne ihtiyaç duyduğu dönemin hasat dönemi olduğunu ortaya koymuştu. Araştırmada, Malatya'daki mevcut yerel iş gücünün yeterli olmadığı, bu nedenle üretimin gezici mevsimlik işçiler olmadan sürdürülemeyeceği vurgulanıyordu. Bugün gelinen noktada ise bu tespitlerin daha da belirgin hale geldiği görülüyor.
DEPREM SONRASI TABLO DEĞİŞTİ
2023 depremlerinin ardından Malatya'da yaşanan barınma sorunu da mevsimlik tarım işçilerini etkileyen önemli unsurlardan biri olarak gösteriliyor. Yerel basında yer alan değerlendirmelerde, şehirdeki konaklama kapasitesinin daralması ve barınma imkanlarının sınırlanmasının dışarıdan gelecek işçilerin kararını etkilediği belirtiliyor. Üreticiler, işçilerin gelmek istediğini ancak uygun konaklama koşullarının her bölgede sağlanamadığını ifade ediyor.
GENÇLER TARIMDAN UZAKLAŞIYOR
Üreticilere göre bir diğer önemli neden ise genç nüfusun tarım işçiliğine ilgi göstermemesi. İnşaat, sanayi ve hizmet sektörlerinde daha düzenli çalışma imkânlarının bulunması, tarım işçiliğinin mevsimsel olması ve çalışma şartlarının ağır olması nedeniyle her yıl daha az kişi kayısı bahçelerinde çalışmayı tercih ediyor. Bu durum sadece Malatya'nın değil, Türkiye'nin birçok tarım bölgesinin ortak sorunu olarak görülüyor.
REKOLTE DÜŞÜK AMA İŞÇİ SORUNU DEVAM EDİYOR
Bu yıl zirai don nedeniyle kayısı rekoltesinde düşüş beklentisi olmasına rağmen üreticiler işçi bulma konusunda yine endişeli. Çünkü sektör temsilcilerine göre sorun artık yalnızca ürün miktarıyla ilgili değil; tarımda çalışacak insan sayısının her yıl azalmasıyla ilgili. Üreticiler, "Ürün azalsa bile hasat aynı anda yapılmak zorunda. Kayısı dalında beklemiyor. İşçi olmayınca kalite kaybı kaçınılmaz oluyor." diyerek yaşanan sıkıntıyı dile getiriyor.
Sonuç olarak beş yıl önce üreticinin en büyük endişesi kayısının para etmemesiydi. Bugün ise tablo tersine döndü. Kayısı değer kazandı. İşçi yevmiyeleri arttı. Ancak Malatya'nın en önemli tarımsal ürünü için asıl sorun hâlâ çözülebilmiş değil. Çünkü üretici artık "Kayısı kaç para?" diye değil, "Kayısıyı toplayacak işçiyi nereden bulacağım?" diye düşünüyor.>>TUĞÇE ERBAŞ