Malatya’nın "Sakin Şehir" (Cittaslow) unvanlı Arapgir ilçesine bağlı tarihi Onar Mahallesi’nde turizm hareketliliği her geçen gün katlanarak artıyor. Binlerce yıllık kaya mezarları ve kadim geçmişiyle öne çıkan köyde, yerel halk tarafından kurulan geçici pazar yeri, bölge sakinleri için dev bir gelir kapısına dönüştü. Kendi bahçelerinde yetiştirdikleri organik ürünleri ve kış boyu ilmek ilmek işledikleri el sanatlarını yerli ve yabancı turistlerin beğenisine sunan vatandaşlar, hem aile ekonomilerine ciddi katkılar sağlıyor hem de unutulmaya yüz tutmuş geleneksel lezzetleri ve el işlerini geleceğe taşıyor.
Anadolu’nun köklü tarihini yansıtan özgün mimarisi, gizemli kaya mezarları, asırlık konakları ve yaşayan kültürel dokusuyla Malatya’nın turizm gururu olan Arapgir ilçesinin Onar Mahallesi, son yıllarda adeta ziyaretçi akınına uğruyor. Özellikle kültür turizminin gözdesi haline gelen bu tarihi yerleşim yerinde, turizmin sunduğu imkânları ekonomik bir katma değere dönüştürmeyi başaran mahalle sakinleri, kurdukları geçici pazar tezgahlarıyla göz dolduruyor. Köy meydanında rengârenk bir görünüm sergileyen bu mikro pazar, bölge insanının hem sosyalleşme alanı hem de geçim kaynağı haline gelirken, makro ölçekte de Malatya’nın tanıtımına büyük katkı sunuyor.
"4 YILDIR BU TEZGAHTAYIZ, ŞÜKÜR Kİ EVİMİZİN İHTİYAÇLARINI KARŞILIYORUZ"
Köy meydanında kurulan pazarda geleneksel yöntemlerle hazırladığı doğal lezzetleri satışa sunan 71 yaşındaki Zeynep Kaya, yılların getirdiği tecrübe ve güler yüzle tezgahının başında yer alıyor. Turizmin köye getirdiği canlılıktan son derece memnun olduğunu dile getiren Kaya, organik tarım ve geleneksel gıda üretiminin detaylarını şu sözlerle aktarıyor: “Biz burada atalarımızdan ne gördüysek onu üretiyor, onu yaşatıyoruz. Kendi ellerimizle bahçemizden topladığımız, bin bir emekle yetiştirdiğimiz ürünleri mevsiminde kurutuyoruz. Tezgâhımızda yer alan eski tarhanamız tamamen organiktir; yapraklı nanemiz, dağlardan topladığımız kekiğimiz her şeyimiz doğaldır. Üzüm pestilini, dut pestilini kendi ellerimizle, hiçbir katkı maddesi koymadan geleneksel usullerle yapıyoruz. Yaklaşık 4 yıldır burada düzenli olarak tezgâh açıyoruz diyelim. Çok şükür, gidişattan ve ilgiden memnunuz. Gelen misafirlerimiz bu doğallığı gördükçe severek alıyorlar. Buradan kazandığımız parayla evimizin ihtiyaçlarını rahatlıkla karşılıyoruz. Bir yandan da burada komşularımızla, gelen konuklarla vakit geçiriyoruz, zaman akıp gidiyor. Kapımız, gönlümüz herkese açık; herkes buyursun gelsin Arapgir’i, Onar’ı görsün. Doğal ürünlerimizden güvenle alıp yiyebilirler.”
Kaya ayrıca, bölgenin tescilli lezzetlerinden olan dünyaca ünlü taş bademini, bin bir derde deva sarı kantaron yağını ve köyün kadınları tarafından üretilen el işi göz nuru ürünleri de tezgâhında bulundurduğunu, özellikle şehir dışından gelenlerin organik ürünlere çok büyük bir rağbet gösterdiğini sözlerine ekliyor.
UNUTULMAYA YÜZ TUTAN EL ÖRGÜSÜ GELENEĞİ BU PAZARDA YAŞIYOR
Pazarın bir diğer dikkat çeken ismi ise el emeği göz nuru tasarımlarıyla kültürel mirasa sahip çıkan Kısmet Toruman. Yaklaşık 5 yıldır Onar Mahallesi’ndeki bu geçici pazarda aktif olarak yer aldığını belirten Toruman, modaya meydan okuyan geleneksel el sanatlarını nasıl koruduklarını ve ticarete döktüklerini şu şekilde ifade ediyor:
“Tezgâhımda gördüğünüz her şeyi tek tek kendim üretiyorum. Aslında biz burada sadece satış yapmıyoruz, bir yandan da kaybolmaya yüz tutmuş köklü bir geleneği, bir kültürü yaşatıyoruz. Yaşamımızın bir kısmı göçebe gibi geçiyor; kış aylarında İstanbul’a gidiyoruz ve yaklaşık 5 ay orada kalıyoruz. İşte o uzun kış gecelerinde boş durmuyorum, İstanbul’daki evimde bu el işlerimi, örgülerimi tek tek hazırlıyorum. Yaz dönemi başladığında ise memleketimize, Onar’a dönüp burada gururla sergiliyorum. Ürünlerimin örülüşü, modelleri tamamen bana özgüdür ve çok kalitelidir. Şu an tezgâhımda çok güzel çantalar var; son dönemde çok popüler olan akıllı telefon çantalarından büyük boy plaj ve günlük çantalara kadar geniş bir yelpazemiz mevcut. Maalesef yavaş yavaş el örgüsü geleneği yeni nesilde kaybolmaya başlıyor, biz adeta zamana karşı direniyoruz. Satışlarımız da çok şükür çok iyi gidiyor. Şu sıralar el işi örgüler, otantik tasarımlar çok moda. Buraya Türkiye’nin 81 ilinden ve hatta yurt dışından yabancı turistler geliyor. Biz de bu yoğun talepleri karşılamaya, bir yandan da evimizi geçindirmeye çalışıyoruz.”
Toruman, özellikle el örgüsü çantaların ve çeşitli el yapımı kadın aksesuarlarının genç kuşaklar tarafından da büyük bir ilgiyle karşılandığını, gelen ziyaretçilerin fabrikasyon ürünler yerine yaşanmışlığı olan el emeklerini tercih etmesinin kendilerini gururlandırdığını belirtiyor.
TURİZMLE ŞAHLANAN KÖY EKONOMİSİ
Onar Mahallesi’nde turizm potansiyelinin bu denli görünür hale gelmesi, makro düzeyde köyün genel ekonomik yapısını da baştan aşağı değiştirdi. Geçmiş yıllarda sadece geleneksel tarım ve küçükbaş hayvancılıkla geçimini sağlamaya çalışan, bu nedenle dışarıya göç veren köy halkı, artık turizm sayesinde çok ciddi bir ek gelir ve istihdam imkânına kavuşmuş durumda.
Özellikle bölgeye has organik tarım ürünleri, yöresel kurutmalıklar, şifalı bitkiler, dut ve üzüm türevleri ile kadınların kışlık el emekleri, Onar’ı ziyaret eden turistlerin alışveriş sepetlerinde ilk sırada yer alıyor. Bu durum, köydeki üretim iştahını artırırken genç nüfusun da toprağına ve kültürüne sahip çıkmasını teşvik ediyor.
KÖYLÜLER DESTEK, YETKİLİLER İSE YAYGINLAŞTIRMA İSTİYOR
Arapgir Belediye yetkilileri ve turizm uzmanları, Onar Mahallesi’nin sahip olduğu tarihi ve kültürel zenginliklerin yanı sıra, bu tarz yerel ve dinamik pazarların sürdürülebilir turizm için hayati bir rol oynadığını vurguluyor. Yetkililer, yerel halkı doğrudan ekonomik sürecin içine dahil eden bu başarılı modelin, Arapgir’in ve Malatya’nın diğer tarihi mahallelerinde de ivedilikle yaygınlaştırılması gerektiği fikrinde birleşiyor.
Öte yandan, turizmin getirdiği bu hızlı büyümeden memnun olan Onar Mahallesi sakinleri ve esnafı ise madalyonun diğer yüzüne dikkat çekiyor. Ziyaretçi sayısının her geçen gün arttığını belirten köylüler; mevcut yolların genişletilmesi, otopark ve çevre düzenlemesi gibi altyapı eksikliklerinin giderilmesi ve Onar’ın uluslararası platformlarda daha profesyonel yöntemlerle tanıtılması için mülki idarecilerden ve büyükşehir belediyesinden daha fazla destek beklediklerini önemle vurguluyorlar.
Tarihi evlerin gölgesinde kurulan bu küçük ama işlevi büyük pazar, hem yerel bütçelere can suyu olmaya hem de Arapgir’in bin yıllık damak tadını ve estetik anlayışını yarınlara aktaran asırlık bir köprü vazifesi görmeye devam ediyor.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM