Dünya kuru kayısı üretiminin başkenti Malatya, artan girdi maliyetleri ve Orta Asya ülkelerinin ucuz üretim hamlesi nedeniyle küresel pazarda kan kaybediyor. Türkistan’ın üretim üssü olan Fergana Vadisinde üretilen kayısının dünya borsasında 1,9 dolara alıcı bulurken Malatya kayısısının 8 dolardan işlem gördüğünü ve bu durumun ihracatı tehdit ettiğini öne süren Yeşilyurt Ziraat Odası mm ihracatın yüzde 40 düştüğüne dikkat çekerek üreticiye acil "pozitif ayrımcılık" yapılması ve devlet eliyle destek alımı başlatılması çağrısında bulundu.
Doğu Anadolu Bölgesi ve ülke ekonomisinin en önemli ihraç kalemlerinden biri olan Malatya kayısısı, tarihinin en kritik küresel rekabet süreçlerinden birini yaşıyor. Yüksek girdi maliyetleri, iklimsel riskler nedeniyle yaşanan rekolte düşüşleri ve rakip ülkelerin düşük fiyat politikası, Malatyalı üreticiyi ve ihracatçıyı zor durumda bıraktı. Dünya pazarında uzun yıllardır liderliği elinde bulunduran Malatya kayısısı; Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkmenistan gibi Orta Asya ülkelerinin kurutma teknolojilerini geliştirip kükürtlü ve gün kurusu üretimine ağırlık vermesiyle pazar payını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
"Bizim 8 Dolara Sattığımızı Onlar 1.90 Dolara Sunuyor"
Konuya ilişkin çarpıcı değerlendirmelerde bulunan Yeşilyurt Ziraat Odası Başkanı Doğan Solmaz, rakip ülkelerde iş gücü ve girdi maliyetlerinin son derece düşük, devlet desteklerinin ise yüksek olduğunu vurguladı. Rakip ürünlerin kalite ve teknik açıdan Malatya kayısısına yaklaştığını belirten Solmaz, fiyat makasındaki aşırı açılmanın tüketici tercihlerini doğrudan etkilediğini ifade etti.
Pazardaki dengelerin Malatya aleyhine değiştiğini dile getiren Solmaz, şöyle konuştu:
"Son dönemlerde bölgemizde rekoltenin düşük seyretmesi, fiyat avantajının kaybolması ve rakip ülkelerin kaliteyi Malatya kayısısına yaklaştırması nedeniyle ithalatçı ülkeler Orta Asya pazarına yöneldi. Bizim uluslararası pazarda 7-8 dolara sattığımız ürünün muadilini rakip ülkeler 1 dolar 90 sent gibi çok düşük bir fiyata piyasaya sürüyor. Fiyat odaklı hareket eden alıcılar da doğal olarak bu ucuz ürünlere yöneliyor."
Serbest Bölge Tehdidi: Malatya Markasına Zarar Veriyor
İhracatta yaşanan gerilemenin yalnızca dış rekabetten kaynaklanmadığını, iç pazardaki bazı uygulamaların da bu çöküşü tetiklediğini savunan Solmaz, serbest bölgeler üzerinden yürütülen ticarete işaret etti.
Bazı yerli ihracatçıların serbest bölgelerde paketleme ve işleme tesisleri kurduğunu aktaran Solmaz, Orta Asya ülkelerinden getirilen ucuz ve düşük kaliteli kayısıların bu tesislerde işlenerek yeniden ihraç edilmesinin Malatya kayısısının imajını ve özgün pazar payını zedelediğini vurguladı. Solmaz, gümrük kayıtlarına yansıyan Türk kuru kayısısı payındaki gerilemenin yüzde 40 seviyelerine ulaştığı uyarısında bulundu.
Mevcut Fiyatlar Çiftçinin Zararını Karşılamıyor
Piyasada kayısının kilogram fiyatının kalitesine göre 200 ile 300 lira arasında değiştiğini belirten Yeşilyurt Ziraat Odası Başkanı, mazot, gübre, ilaç ve işçilik gibi üretim kalemlerindeki artışlar sebebiyle bu rakamların çiftçiyi kurtarmadığını ifade etti. Mevcut fiyatların üreticinin belini büktüğünü söyleyen Solmaz, acilen hayata geçirilmesi gereken çözüm önerilerini sıraladı:
Pozitif Ayrımcılık ve Destek: Çiftçinin üretim maliyetlerini doğrudan düşürecek özel girdi destekleri sağlanmalı ve tarımsal üretimde pozitif ayrımcılık uygulanmalıdır.
Lisanslı Depoculuk Üzerinden Müdahale Alımı: Piyasa dengesini korumak adına lisanslı depolar aracılığıyla devlet destekli alımlar yapılmalı, toplanan ürünler ihracatçılara uygun ve düzenli şartlarda sunulmalıdır.
Ar-Ge ve Markalaşma: Orta Asya rekabetine karşı ürün kalitesini ve işleme teknolojilerini artıracak Ar-Ge çalışmalarına ağırlık verilmelidir.
"10 Yıl Önce Pazarın yüzde 85'i Bizimdi"
Türkiye’nin yaklaşık 10 yıl öncesine kadar küresel kuru kayısı tüketiminin tek başına yüzde 85’ini karşıladığını hatırlatan Solmaz, acil tedbir alınmaması halinde bu tarihi liderliğin tamamen kaybedilebileceğini belirterek sözlerini tamamladı:
"Eğer vakit kaybetmeksizin gerekli kamusal tedbirler alınmaz, üretici tarlada ve bahçede yalnız bırakılırsa, Malatya kayısısının küresel pazardaki hakimiyeti ve marka değeri geri döndürülemez şekilde gerileyecektir."
EDİTÖR
