Sayıştay’ın 2025 Yılı Denetim Raporları, yerel yönetimlerdeki ihale usulsüzlüklerini ve denetimsiz harcama alışkanlıklarını bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Doğrudan temin ve pazarlık usulü alımlarda kanunun öngördüğü yüzde 10’luk bütçe sınırını Kamu İhale Kurulu’ndan onay almadan çiğneyen Türkiye genelindeki 126 belediye Sayıştay’ın radarına takıldı. Listede Malatya’dan Yeşilyurt, Arapgir, Arguvan ve Yazıhan belediyeleri ile Elazığ’dan Sivrice Belediyesi başı çekerken; mevzuatı hiçe sayan bu keyfi harcama yönetimi, kamu kaynaklarının şeffaflıktan uzak bir şekilde nasıl kontrolsüzce kullanıldığını gözler önüne serdi.
Kamu kaynaklarının etkin, verimli ve şeffaf kullanılması ilkesi, Sayıştay’ın yayımladığı 2025 Yılı Belediyeler Denetim Raporları ile bir kez daha ağır bir yara aldı. Türkiye genelinde 126 belediyenin, ihale mevzuatının en temel denetim mekanizmalarından biri olan "yüzde 10’luk doğrudan temin ve pazarlık sınırı" kuralını Kamu İhale Kurulu’ndan hiçbir izin alma gereği duymadan ihlal ettiği tespit edildi. Şeffaf ve rekabetçi ihale süreçlerini teğet geçerek adeta "istisna" olması gereken doğrudan temin ve pazarlık usullerini "kural" haline getiren belediyelerin bu tutumu, kamu yönetimindeki disiplinsizliği ve kural tanımazlığı tescilledi.
Bölge illerinden Malatya’da aralarında merkez ilçe Yeşilyurt’un da bulunduğu 4 belediye ile Elazığ’ın Sivrice Belediyesi’nin yer aldığı listede; büyükşehirlerden ilçe belediyelerine kadar geniş bir yelpazenin bulunması, mevzuat ihlalinin yerel yönetimlerde nasıl bir sıradanlığa dönüştüğünü ortaya koydu.
KANUN "İZİN AL" DİYOR, BELEDİYELER "BEN YAPTIM OLDU" DİYOR!
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca, belediyelerin doğrudan temin ve pazarlık usulüyle yapacakları mal ve hizmet alımlarının, yıllık bütçe ödeneklerinin yüzde 10’unu aşmaması gerekiyor. Eğer acil durumlarda veya zorunlu hallerde bu sınır aşılacaksa, kanun açıkça Kamu İhale Kurulu’ndan "uygun görüş ve izin" alınmasını şart koşuyor. Ancak Sayıştay denetçilerinin raporlarına yansıyan bulgular, belediyelerin bu yasal bariyeri adeta yok saydığını gösteriyor. Kamu İhale Kurumu’na başvurup onay almak yerine bütçe sınırlarını fütursuzca zorlayan belediyeler, doğrudan temin yöntemini adrese teslim alımların ve denetimsiz harcamaların bir kapısı haline getirmekle eleştiriliyor. Şeffaflık, rekabet ve katılım ilkelerini zedeleyen bu uygulama; kamu kaynağının kimlere, hangi şartlarda ve ne kadar bedelle aktarıldığı konusundaki şüpheleri de artırıyor.
ŞEFFAFLIK VE REKABET ASKIDA!
Raporlarda her ne kadar bu durumun doğrudan "yolsuzluk" ya da "kamu zararı" anlamına gelmediği, prosedürel bir mevzuat ihlali olduğu şerhi düşülse de, şeffaf yönetim anlayışından uzaklaşmanın kılıfı olamayacağı vurgulanıyor. Açık ihale usulü yerine doğrudan temin ve pazarlık yöntemine sığınmak; kamu malını en uygun fiyata ve en kaliteli şekilde alma imkânını kısıtlarken serbest rekabet ortamını da tamamen ortadan kaldırıyor.
Sınırın izinsiz aşılması; belediye yönetimlerinin plansız, hesapsız ve harcama disiplininden yoksun bir bütçe politikası güttüğünü net bir şekilde kanıtlıyor. Kamu idaresinde kural tanımazlığın "sıradanlaşması", tüyü bitmemiş yetimin hakkı olan halkın bütçesinin denetimsiz bir biçimde harcanmasına zemin hazırlıyor.
4 BELEDİYE SAYIŞTAY RADARINA TAKILDI
Bölgesel bazda incelendiğinde; deprem sonrası iyileşme ve imar süreçlerinde kamu kaynaklarını en verimli ve şeffaf şekilde kullanması beklenen Malatya’daki Arapgir, Arguvan, Yazıhan ve Yeşilyurt belediyelerinin bu kural tanımaz liste içerisinde yer alması tepkileri artırdı. Aynı şekilde Elazığ’ın Sivrice Belediyesi de doğrudan temin sınırını izinsiz aşarak Sayıştay raporunda yerini aldı. Bölge halkı, kaynakların ve bütçelerin şeffaf ihalelerle, rekabete açık şekilde harcanmasını beklerken; belediyelerin kanunun arkasından dolanarak kapalı kapılar ardında doğrudan alım yapması sert eleştirilere neden oluyor.
SINIRI AŞAN 126 BELEDİYENİN TAM LİSTESİ
Sayıştay’ın 2025 Yılı Denetim Raporları'nda aynı mevzuat ihlalinin tespit edildiği 126 belediye illere göre şu şekilde sıralandı:
• Adana (2): Ceyhan, Saimbeyli
• Afyonkarahisar (2): Bayat, Çobanlar
• Ankara (5): Çamlıdere, Etimesgut, Gölbaşı, Pursaklar, Sincan
• Antalya (1): Serik
• Aydın (3): Buharkent, İncirliova, Köşk
• Bartın (3): Bartın Belediyesi, Kurucaşile, Ulus
• Bilecik (1): Bilecik Belediyesi
• Bitlis (2): Mutki, Tatvan
• Burdur (1): Tefenni
• Bursa (4): Gemlik, İznik, Mudanya, Osmangazi
• Çanakkale (2): Bayramiç, Lapseki
• Çankırı (2): Çankırı Belediyesi, Kurşunlu
• Çorum (7): Alaca, Bayat, Boğazkale, Kargı, Laçin, Mecitözü, Ortaköy
• Denizli (1): Çivril
• Diyarbakır (2): Kulp, Lice
• Düzce (1): Yığılca
• Edirne (2): Lalapaşa, Süloğlu
• Elazığ (1): Sivrice
• Erzurum (2): Erzurum Büyükşehir Belediyesi, Yakutiye
• Eskişehir (7): Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, Alpu, Günyüzü, İnönü, Mihalıççık, Odunpazarı, Seyitgazi
• Gaziantep (2): Araban, Yavuzeli
• Giresun (4): Giresun Belediyesi, Dereli, Doğankent, Görele
• İstanbul (4): Beylikdüzü, Büyükçekmece, Gaziosmanpaşa, Silivri
• İzmir (5): Çiğli, Güzelbahçe, Seferihisar, Selçuk, Urla
• Kahramanmaraş (5): Andırın, Çağlayancerit, Ekinözü, Göksun, Nurhak
• Kars (2): Kars Belediyesi, Sarıkamış
• Kastamonu (9): Kastamonu Belediyesi, Araç, Azdavay, Daday, Devrekani, Hanönü, İhsangazi, Pınarbaşı, Taşköprü
• Kayseri (1): Kayseri Büyükşehir Belediyesi
• Kırıkkale (1): Balışeyh
• Kilis (1): Kilis Belediyesi
• Kocaeli (1): Başiskele
• Kütahya (4): Emet, Hisarcık, Pazarlar, Simav
• Malatya (4): Arapgir, Arguvan, Yazıhan, Yeşilyurt
• Manisa (4): Demirci, Gördes, Kırkağaç, Selendi
• Mersin (1): Mezitli
• Muğla (1): Bodrum
• Ordu (1): Ordu Büyükşehir Belediyesi
• Osmaniye (2): Osmaniye Belediyesi, Toprakkale
• Rize (2): Rize Belediyesi, İyidere
• Sakarya (2): Sakarya Büyükşehir Belediyesi, Geyve
• Samsun (5): Havza, Kavak, Ladik, Terme, Yakakent
• Sinop (3): Dikmen, Durağan, Saraydüzü
• Sivas (4): Divriği, Gölova, İmranlı, Zara
• Şanlıurfa (1): Eyyübiye
• Tekirdağ (1): Kapaklı
• Tokat (1): Tokat Belediyesi
• Tunceli (2): Hozat, Ovacık
• Van (2): Bahçesaray, Gevaş
Sayıştay'ın bu tespiti karşısında, Malatya ve bölge belediyeleri başta olmak üzere ilgili yerel yönetimlerin kamuoyuna nasıl bir açıklama yapacağı ve harcama süreçlerinde yasal sınırlara geri dönüp dönmeyecekleri merakla bekleniyor.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
