Depremin yaralarını sarmaya çalışan Malatya, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) açıkladığı 2021-2025 Vergilendirme Dönemi verilerine göre vergisel olarak tam anlamıyla bir "ekonomik şahlanış" sergiledi. Açıklanan rakamlar kentin matrah ve tahakkuk eden vergi tutarlarında ülke genelinin çok üzerinde bir artış yakaladığını gösterse de, sahadaki gerçekler kağıttaki rakamlarla uyuşmuyor. Enflasyonun ve yıkımın gölgesinde ayakta kalmaya çalışan mükellefe kesilen ceza gibi vergiler tahakkuk rekoru kırarken, vatandaşın ödeme gücü azalıyor.
GELİR VERGİSİ TAHAKKUKUNDA 15 KATLIK DEVASA ARTIŞ
GİB verilerine göre; Malatya 2021 yılında 453 milyon 967 bin TL olan gelir vergisi matrahını 2025 yılında 6 milyar 284 milyon 633 bin TL’ye çıkardı. 2021’de 109 milyon TL seviyesinde olan tahakkuk eden vergi ise 1 milyar 685 milyon TL’ye fırladı. Kent, bu artışa rağmen Türkiye sıralamasında 32. sıradan 34. sıraya geriledi.
Son beş yılda Türkiye genelinde gelir vergisi mükellefi sayısı yüzde 42 artarken, Malatya’da bu artış sadece yüzde 15’te kaldı. Buna karşın, Türkiye genelinde beyan edilen matrah 13,2 kat artarken Malatya’da 13,8 kat; tahakkuk eden vergi ise ülke genelinde 13 kat artmışken Malatya’da tam 15,4 katına çıktı. Mükellef sayısı Türkiye ortalamasının çok altında kalmasına rağmen, mevcut mükelleflerin sırtına bindirilen vergi yükünün 15 kattan fazla artırılması, kentteki vergilendirme adaletsizliğini net bir şekilde ortaya koydu.
VERGİDE 13 BASAMAKLIK YÜKSELİŞ ŞAMPİYONLUK MU, YÜK MÜ?
Kurumlar Vergisinde ise Malatya 2021 yılında 1 milyar 106 milyon TL matrah ve 184 milyon TL tahakkuk ile 43. sıradayken, 2025 yılında 12 milyar 324 milyon TL matrah ve 2 milyar 575 milyon TL tahakkuk ile 30. sıraya yükseldi. Mükellef sayısının yüzde 35 arttığı kentte matrah 11,1 kat, tahakkuk eden vergi ise 13,9 kat arttı.
Bu rakamlar Türkiye genelindeki yüzde 26,6’lık mükellef artışı, 5,9 katlık matrah ve 6,5 katlık tahakkuk artışıyla kıyaslandığında iki katı aşan bir yükü gösteriyor. Ülke genelinde kurumlar vergisi tahakkuku 6,5 kat artarken, ağır bir afet atlatan Malatya'da bu yükün 13,9 katına çıkarılması "başarı" olarak sunulsa da reel sektörün ne kadar sıkıştırıldığının açık bir kanıtı.
UZMANLAR UYARIYOR: TAHAKKUK VAR, TAHSİLAT YOK!
Konuyu değerlendiren Yeminli Mali Müşavir Mustafa Altaş da kağıt üzerindeki bu pembe tablonun arkasındaki acı gerçeğe parmak bastı. İstatistiksel artışların sevindirici görünmekle birlikte ödeme gücüyle desteklenmediğini belirten Altaş, şu ifadelerle mevcut vergi politikasını eleştirdi:
"Kamu finansmanının temeli vergidir ancak mükelleflerin ödeme gücünde bir iyileşme olmayınca, bu yüksek tahakkuk rakamları vergi tahsilatına olumsuz yansıyor. Sayısal rekorlar gerçeği yansıtmıyor. Mükellef ödeme güçlüğü çekerken, aylık yüzde 3,7, yıllık yüzde 44,4 gibi fahiş gecikme zamları ve faiz oranları uygulanması kabul edilemez. Enflasyon ve deprem koşulları dikkate alınarak bu oranların derhal yüzde 2,5'in altına çekilmesi şarttır."
Sonuç olarak; Malatya'da vergi dairesinin kasasına yazılan sanal milyarlar, sokaktaki esnafın ve şirketlerin borç batağında olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Tahakkuk eden ama toplanamayan bu yüksek vergiler, reform yapılmadığı takdirde kentin ekonomik toparlanmasını desteklemek yerine engellemeye devam edecek.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
