Malatya’nın Yeşilyurt ilçesine bağlı Premzik Yaylası’nda, zor şartlarda koyun ye keçi yetiştiriciliği yapan 27 yaşındaki genç üretici Hasan Aslan, 21. yüzyılda elektriksiz bir şekilde hayvancılık yaptığını belirterek yetkililerin sorunlarını çözmeleri için yardım istedi. Bölgede telefonların dahi çekmediğine dikkat çeken Malatya Tarım Platformu Başkanı İhsan Akın’da bu şartlarda yapılan üretimin uzun soluklu olmayacağını vurguladı.
“MARKETTE 900 TL OLAN ET BİZDE 300 TL’DEN ALINIYOR”
Malatya’nın Yeşilyurt ilçesine bağlı Premzik Dalasıpi Yaylasında hayvancılık yapan Hasan Arslan, “Biz burada yıllardır küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapıyoruz. Zorlu şartlar altında bu mesleği sürdürüyoruz. Ancak burada telefonlar çekmiyor, şebeke sıkıntısı var. Hayvanlar için gölgelik yok, güneşten dolayı yatamıyorlar. Bu yüzden devletimizden gölgelik, yani barınak istiyoruz. Gölgelik olsa çok iyi olur. Mesela bu hayvan barınakları olduktan sonra Yeşilyurt’un Kadiruşağı köyüne gitmek zorunda kalmazdık. Kışın hayvanlar orada kalıyor, biz de orada besliyoruz. Şu anda ise derme çatma barakalarla gölgelik yapıyoruz ama yeterli olmuyor. Çünkü buranın rakımı yüksek. Rüzgâr geldiğinde gölgelikleri yırtıyor, kırıyor. Rakım yüksek olduğundan Ekim ayından sonra hava soğuyor, mecburen göç etmek zorunda kalıyoruz. Gölgelik barınak olsa, yıl sonuna kadar burada kalabiliriz. Hava şartları iyi giderse, yayla verimli olduğu için hayvanlar açısından çok daha elverişli oluyor. Gideceğimiz yerde su yok. Kadiruşağı köyünde büyük su sıkıntısı var, mecburen burada kalmak istiyoruz. Burada çeşmeler var ama yeterli değil. Bunların da bir an önce yapılmasını istiyoruz. Ayrıca, tuzlak da lazım. Hayvanların ormanlarda yayılmasının ormana bir zararı yok, tam tersine faydası var. Çünkü hayvanlar otları yediği için yangın riski azalıyor. Kuruyan otlar, bir cam parçasıyla bile yangına sebep olabilir ama hayvanlar yayılırsa bu olmaz. Ormanda yayılan hayvan yangını önler. Üreticilikte zorluk yaşıyoruz. Et piyasası bizi zarara sokuyor. Yem fiyatları çok pahalı, ilaç fiyatları da öyle, ama et çok ucuz. Şu an kesim yapılmıyor. Üretici her zaman zarar ediyor. Aradaki firmalar kazanıyor, biz zarar ediyoruz. Kesim fiyatı 350-400 TL arasında. Ama markette et 800-900 TL’ye satılıyor. Bizim malımız şu anda elde, kesim yok. Kasaplar kesim yapmıyor. Bu şekilde ne kadar dayanabiliriz? Zor yani. Bu meslek böyle giderse biter. Çünkü yapan kalmaz. Ama biz devam ettirmek istiyoruz. Ben yaşım 27, yıllardır bu işi yapıyorum. Sayılı genç üreticilerden biriyim. Devlet bize destek verirse, biz bu işi yapmak istiyoruz. Ama devlet desteği nasıl oluyor? Adam şehirde oturuyor, 15 yıl sonra köye geliyor. “Ben hayvancılık yapacağım” diyor. Devletten destek kredisi alıyor. Bir sene hayvancılık yapıyor ya da yapmıyor, hayvanları ucuza satıp işi bırakıyor. Yani desteği köylüye vermesi lazım. Sigortamızı kendimiz yapıyoruz. Ama devletimiz hayvancılıkla uğraşan gençlerin sigortasını yapsa, bu meslek kolay kolay bırakılmaz. Eskiden burada 10-15 hane vardı, sigorta yüzünden hepsi hayvanını sattı, başka işlere yöneldi. Biz ise zor şartlarda sigortamızı yapmaya çalışıyoruz. Çoban sıkıntısı çok büyük. Urfa, Şırnak gibi yerlerden “çavuş” dediğimiz kişiler, Suriyeli, Afgan, İranlı kaçak göçmenleri getiriyor. Bunlara “Maaşınız 70.000 TL olacak.” diyor ama 20.000 TL komisyon istiyor. “Vermezsen burada işin görülmez.” diyor. O insanları her ay başka bir yere gönderiyor. Sürekli bir çoban değişimi var. Bu ciddi bir sorun. Çobanların sigortası yok, yasal değil. Çobanı getiren kişi tehdit ediyor: “Benim sözümden çıkarsan seni sınır dışı ettiririm.” diyor. Yani bir tür örgütleşme, çeteleşme durumu söz konusu.” dedi.
“ÇOBANLAR BİR AY DAYANMIYOR”
Bir başka üretici Mehmet Arslan, “Ben de hayvancılıkla uğraşıyorum, geçimimizi bununla sağlıyoruz. En büyük sıkıntımız elektrik, hayvan gölgeliği ve barınak. Bunlar olmazsa olmaz. Çoban sıkıntısı da çok büyük. Çobanlar bir ay kalıyor, sonra başka yere götürülüyor. Çavuşlar her götürdüğünde 20.000 TL komisyon alıyor. Çobanlar 50-60 bin TL maaş alıyor. Daha düşüğüne çoban bulamazsınız. Ama hayvancılık zarar ediyor. Bizim yaşımızdakiler bu işi bıraktığında, mera hayvancılığı Türkiye’de biter. Ama gelen çobanlar da ehil değil. Biz kendimiz çobanlık yapıyoruz. Yardımcı olarak çobanlar geliyor ama yetersiz.” ifadelerini kullandı.
“ÇOBAN ÇETELERİ ÜRETİCİYİ BEZDİRDİ”
Üreticilerin yaylada tutunabilmesi için şartların iyileştirilmesi gerektiğine dikkat çeken Malatya Tarım Platformu ve Koyun-Keçi Yetiştiricileri Birliği Başkanı İhsan Akın, “Burası Yeşilyurt’a bağlı. Hayvancılık için çok uygun ve verimli bir yer. Ancak sıkıntılar hâlâ devam ediyor. Burada yapılması gerekenler var. Dünya Bankası destekli bir mera ıslah projemiz var. Sulak alanlar, tuzlaklar, gölgelikler yapılmalı. Hayvanların gidiş-geliş yolları iyileştirilmeli.
ET BARONLARI, ARACILAR SORUN YARATIYOR
Üreticilerimiz çobanlarla ilgili sorun yaşıyor. Çoban sorunu ile ilgili yeni bir yönetmelik çıktı. 1 ila 3 yıl arasında yabancı çoban çalıştırılabiliyor. Göç İdaresi ve kaymakamlık üzerinden yapılan sözleşmelerle yasal çoban çalıştırılabiliyor. Çoban, başka işletmeye giderse tazminat öder. İşletme haksız yere çobanı gönderirse, tazminatı işletme öder. Bu sistem mağduriyetin önüne geçmeyi hedefliyor. Üreticiler sattıkları hayvandan para kazanamıyor. Et baronları, aracılar sorun yaratıyor. Üretici emeğinin karşılığını alamıyor. Bu konuda denetimler yapılmalı. Tüketici ve üretici bu konuda dikkatli olmalı. Yetiştiricilerin taleplerini yazılı olarak ilgili kurumlara iletmesi gerekiyor. Tarım il ve ilçe müdürlüklerinden teknik destek alınabilir. Göç İdaresi de destek veriyor. Unutmayalım: Üretim olmadan hiçbir şey olmaz.
GÖÇ İDARESİNDEN ÇOBAN BULABİLİRSİNİZ
“İsraf eden iflas eder, üreten hükmeder.” anlayışıyla hareket etmeliyiz. Üreticiye, özellikle de kadın üreticilere pozitif ayrımcılık yapılmalı. Kadın varsa işletme kapanmaz. Sosyal güvence sağlanmalı.” dedi. Çoban maaşlarına değinen Akın, “Çoban maaşları 50.000 TL’den başlıyor, 100.000 TL’ye kadar çıkabiliyor. Sağım, hayvan sayısı, bölgenin zorluğu gibi faktörler maaşı etkiliyor. Yerli çoban bulmak zor, genelde yabancı uyruklu çalıştırılıyor. Göç İdaresi üzerinden yasal yollarla çoban bulunabilir. Biz de bu konuda yetiştiricilere yardımcı olacağız.” şeklinde konuştu.>>MEHMET TURAN ÇİĞDEM
EDİTÖR
