Malatya denildiğinde akla ilk gelenler kayısı bahçeleri, çarşı, yeni yerleşim alanları ve şehir merkezindeki hareketlilik oluyor. Oysa bu şehrin gerçek hikâyesi, çoğu zaman tabelalarda adı yazan ama sesi pek duyulmayan köylerinde saklı.
Her köyün bir hafızası vardır. Bir çeşmesi, bir asırlık ağacı, bayram sabahları dolup taşan meydanı, düğünleri, imece usulü yapılan işleri, kapısı kilitlenmeyen evleri… Bugün ise birçok köyde sessizlik hâkim. Gençler eğitim ve iş için büyük şehirlere gidiyor, dönenlerin sayısı ise her geçen yıl azalıyor.
Deprem sonrası yeniden yapılanma doğal olarak şehir merkezinde yoğunlaştı. Bu anlaşılır bir durum. Ancak kırsalda yaşayan vatandaşların da unutulmaması gerekiyor. Çünkü köyler sadece üretimin yapıldığı yerler değildir; aynı zamanda kültürün, dayanışmanın ve geçmişten geleceğe taşınan yaşam biçiminin merkezidir.
Malatya’nın birçok köyünde tarım ve hayvancılık hâlâ en önemli geçim kaynağı. Buna rağmen artan maliyetler, su sıkıntısı, iklim değişikliğinin etkileri ve pazarlama sorunları üreticiyi her geçen gün daha fazla zorluyor. Üretmek isteyen var ama destek bekleyen de çok.
Köy okullarının kapanması, sağlık hizmetlerine ulaşımın zorlaşması, toplu taşıma imkânlarının sınırlı olması ve sosyal yaşamın giderek azalması da kırsaldaki yaşamı etkileyen diğer sorunlar arasında yer alıyor. Bir köyün nüfusu azaldığında sadece evler boşalmıyor; gelenekler, hikâyeler ve ortak hafıza da yavaş yavaş kayboluyor.
Oysa bugün dünyanın birçok ülkesinde kırsal kalkınma yeniden gündemde. Doğaya dönüş, yerel üretim ve sürdürülebilir yaşam konuşuluyor. Malatya’nın köyleri de doğru yatırımlarla yeniden canlanabilir. Gençlerin köylerinde üretmeye devam edebileceği, kadınların emeğinin daha görünür olduğu, çocukların umutla büyüyebileceği bir kırsal yaşam hayal değil.
Bir şehrin gücü yalnızca merkezindeki caddelerle ölçülmez. O şehrin en uzak köyünde yaşayan insanın kendini ne kadar değerli hissettiği de o şehrin gelişmişliğinin önemli bir göstergesidir.
Belki de artık şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir: Malatya’yı büyütürken, köylerini de birlikte büyütebiliyor muyuz?
Çünkü şehirler, kökleri sağlam olduğu sürece ayakta kalır. Malatya’nın kökleri ise hâlâ köylerinde yaşamaya devam ediyor.