Bu haftaki konuğum Doç. Dr. Arzu OR KOCA’nın yazısıyla sizi baş başa bırakıyorum.
Kirlendi hava, bozuldu çevre, kaydı iklimler, değişti yiyecekler. Teknoloji çağında, yediden yetmişe herkesin yapay zekâ kullanır hâle geldiği günümüzde, bu yeni düzenle birlikte bazı kimyasallar hayatımıza girdi. “Endokrin bozucu kimyasallar” olarak adlandırılan bu maddeler hormonal sistemde değişikliklere neden olmakta; Tip 2 diyabet, obezite gibi metabolik hastalıklardan kanserlere kadar uzanan geniş bir yelpazede hastalıklara yol açabilmektedirler. Diş fırçamızda, diş macunumuzda, leke tutmaz koltuk örtülerimizde, yemek pişirdiğimiz tavalarda, su içtiğimiz plastik damacanalarda, kumandamızın pillerinde, hatta güzellik için kullandığımız makyaj malzemelerinde bile bu kimyasallara rastlamak mümkün. Görünüşe göre bu maddelerden kaçmak oldukça güç. Peki kadere razı mı gelelim? Cevap elbette hayır. Çağımızın getirdiği gelişmişlikten faydalanalım, ancak endokrin bozucu kimyasallar konusunda farkındalığımızı artırarak maruziyetimizi azaltmaya çalışalım. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) Endokrin Bozucular Komisyonu; bu kimyasallara karşı farkındalık oluşturmak ve alınacak önlemlere öncülük etmek amacıyla Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları hekimlerinden başlayarak önce tüm hekimlere, ardından tüm topluma bu kimyasalları anlatma, tanıtma ve ilişkili hastalıkların tanınmasına yönelik bilimsel araştırmalara liderlik etme misyonunu üstlenmiştir.
Şimdi, TEMD Endokrin Bozucular Komisyonu’nun bazı kısa önerilerine göz atalım:
- Plastik ürün kullanımını mümkün olduğunca azaltın; cam ürünleri tercih edin.
- Plastik malzeme kullanımı kaçınılmazsa, sıcakla temas etmemesine dikkat edin (çünkü sıcaklık, bu kimyasalların salınımını artırır).
- Yiyecekleri alüminyum folyoya sarıp pişirmeyin.
- Mangalda etleri yavaş pişirin, yakmamaya özen gösterin. Mangalda pişmiş etleri bol yeşil sebze ile birlikte tüketin.
- Dişlerinizi fırçaladıktan sonra en az 6 kez ağzınızı bol suyla çalkalayın.
- Su geçirmez ve leke tutmaz özellikli kumaşlar yerine doğal kumaşları tercih edin.
- Pillere çıplak elle temas ettiyseniz, ellerinizi bol suyla yıkayın.
- Yaşadığınız ortamı her gün mutlaka havalandırın.
- Teflon tencere ve tava kullanmayın; çelik ürünleri tercih edin.
