Bir vatandaş çıkıyor.
“Kâbe’de hacılar hu der Allah…” diyor
Ve bir anda milyonlar izliyor.
Bu hadise, basit bir “viral içerik” değildir. Bu, toplumsal ruh hâlinin dışavurumudur.
Önce şuradan başlayalım:
Kâbe, sadece bir mabed değildir. Kolektif bilinçte merkezdir. Emile Durkheim’ın ifadesiyle söyleyelim: Kutsal olan, toplumsal olanın sembolik yoğunlaşmasıdır.
Yani toplum, kendi birlik duygusunu kutsal bir sembol üzerinden yeniden üretir.
Bu ilahi tam olarak bunu yaptı.
Toplumsal bir coşku yarattı.
Milyonlarca insan aynı sözleri dinledi.
Aynı duyguda buluştu.
Bu, dijital çağın cemaatleşme anıdır.
Peki neden tuttu?
Çünkü sahiciydi, duyguyu temsil ediyordu.
O yüzden tuttu.
Ama sosyolojik olarak daha derin bir sebep var:
Türkiye’de sekülerleşme ile dindarlık arasında lineer bir kopuş yaşanmadı. Bizde “melez modernlik” var. Yani birey hem modern hem geleneksel. Hem Instagram’da hem ilahide.
“Kâbenin yolları taşlıdır Allah…”
Bu dize, sosyolojik olarak bir “çile metaforu”dur. Türkiye’de artan ekonomik sıkıntılar, genç işsizliği, gelecek kaygısı… Bunlar sadece istatistik değil; gündelik hayatın gerçeği.
Max Weber, modernleşmeyle birlikte dünyanın “büyüsünün bozulduğunu” söyler. Rasyonalite artar ama anlam azalır.
İşte tam burada tasavvufî dil devreye giriyor.
“İzin ver de yolunda ölelim Allah” ifadesi, gerçek bir ölüm arzusu değil; anlamlı bir hayat talebidir.
Modern insanın en büyük açlığı:
Anlam…
Ve şunu unutmayalım:
Toplumda din zayıflamıyor.
Form değiştiriyor.
Ritüel azalıyor olabilir.
Ama sembol gücü devam ediyor.
Bu yüzden bir vatandaşın yanık sesi, milyonlara ulaşıyor.
Çünkü insanlar artık “anlatılan dini” değil,
“Yaşanan duyguyu” arıyor.
Çünkü modern çağın en büyük krizi ekonomik değil sadece.
Ontolojik.
Ve bazen bir ilahi, akademik makalelerin anlatamadığını üç dakikada anlatır.
Yer gök inim inim iniler mi bilinmez…
Ama kesin olan şu:
Bu toplum hâlâ anlam arıyor.
Ve anlam arayışı trend olduğunda, sosyologların not defteri açılır.