“Hakkını da haddini de bileceksin.”
Ne çok duyarız bu sözü. İlk duyduğumuzda başımızı sallayıp geçeriz. Elbette, insan ikisini de bilmeli. Ama gelin, kahvemizden bir yudum alıp biraz düşünelim: İlişkilerde hangisi hak, hangisi had? Bu çizgiyi kim, neye göre çekiyor?
Diyelim ki sevdiğimiz birinden haber bekliyoruz. Gün bitmiş, bir ses çıkmamış. Merak etmişiz, belki biraz da kırılmışız. “Bugün seni hiç duymadım, konuşmak isterdim,” diyoruz. Buraya kadar anlaşılır bir şey var. Yakınlık kurduğumuz insanın hayatında bir yerimiz olduğunu hissetmek istiyoruz.
Peki, ne zaman “Neredeydin, kiminleydin, neden hemen cevap vermedin?” soruları peş peşe gelmeye başlıyor? Ne zaman merak etmekten çıkıp hesap sormaya geçiyoruz?
Galiba çizgi tam da buralarda bulanıklaşıyor.
Çünkü sevdiğimizde, bazen fark etmeden karşımızdakinin hayatında söz sahibi olmakla bütün hayatını yönetmeyi birbirine karıştırıyoruz. Bizi seviyorsa her boş vaktini bize ayırmalı, neye kırılacağımızı önceden bilmeli, biz söylemeden anlamalı sanıyoruz.
Oysa birinin hayatında önemli olmak, o hayatın tamamı olmak anlamına gelmiyor.
Elbette ilgi bekleyebiliriz. Birlikte vakit geçirmek isteyebiliriz. “Bu ilişkide kendimi yalnız hissediyorum,” da diyebiliriz. İhtiyacımızı dile getirmekte bir yanlış yok. Ama isteğimizin karşılanması için baskı kurduğumuzda, sevgiyi sürekli sınava çevirdiğimizde başka bir yere geçiyoruz.
“Beni sevseydin yapardın,” cümlesi mesela… Söylemesi kolay, taşıması ağır. Çünkü o cümlenin ardından insanın kendi isteğine göre davranacağı pek bir alan kalmıyor.
Bir de işin öteki tarafı var.
Bazı ilişkilerde de insan ne zaman bir rahatsızlığını dile getirse, karşısında hazır bir cevap buluyor: “Haddini bil.”
Bir söz verilmiş, tutulmamış. Soruyorsunuz, fazla sorgulayan oluyorsunuz. Kırılmışsınız, anlatıyorsunuz, alıngan oluyorsunuz. İhtiyacınızı söylüyorsunuz, çok şey isteyen oluyorsunuz. Sonunda insan, en doğal beklentisinden bile utanır hâle geliyor.
Oysa haddini bilmek, kendine yapılan her şeye sessiz kalmak demek değil. Bir ilişkide saygı istemenin, verilen sözleri hatırlatmanın, “Bu davranışın beni incitti,” demenin utanılacak bir yanı yok.
Üstelik özgür olmak da sorumluluktan muaf olmak anlamına gelmiyor. Birlikte bir hayat kuruyorsak, aldığımız kararlar birbirimizi etkiliyorsa, “Ben böyle istiyorum,” deyip her konuyu kapatamayız. Konuşmamız, birbirimizi dinlememiz, bazen de ortak bir yol bulmak için alışkanlıklarımızı gözden geçirmemiz gerekir.
Sanırım asıl mesele, kendimize tanıdığımız alanı karşımızdakine de tanıyabilmek.
Biz yorgunken anlayış bekliyorsak onun da yorgun olabileceğini kabul etmek. Bizim yalnız kalmaya ihtiyacımız varsa onun bunu istemesini hemen sevgisizlik saymamak. Kendi kırgınlığımızı anlatırken onun kırgınlığını da dinleyebilmek…
Her tartışmada haklı çıkmaya çalışınca bunları unutmak kolay. Oysa bazen durup şu soruyu sormak gerekiyor: “Ben şu an anlaşılmak mı istiyorum, yoksa mutlaka benim dediğim olsun mu istiyorum?”
Cevabı her zaman hoşumuza gitmeyebilir. Yine de kendimize karşı dürüst olmak, ilişkide bir şeyleri değiştirebilmenin başlangıcı olabilir.
Bir de şu var: Her beklentimiz karşılanmayabilir. Bunu görmek canımızı acıtabilir. Böyle bir durumda ihtiyacımızı yeniden konuşabilir, neyin değişebileceğine bakabilir, gerekirse o ilişkide kalıp kalmayacağımıza karar verebiliriz. Karşımızdakini zorla istediğimiz insana dönüştürmek ise ikimizi de yorar.
Belki de “Hakkını da haddini de bil,” derken cümlenin iki yarısını eşit hatırlamalıyız. Başkasının alanına saygı gösterirken kendi alanımızdan vazgeçmemeliyiz.
Sevdiğimiz insanın yanında kendimiz olarak durabilmeli, ona da aynı yeri açabilmeliyiz.
Kahveler soğumadan kendimize bir soru bırakalım:
“Bu ilişkide ikimize de yer var mı?”