İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 2

SEVİM MORDOĞAN GÖĞER

04-11-2026 15:31

Ambarın dibinde ağzı kırmızı bir iple bağlanmış bir çuval buğday duruyor. Ötekilerden ayırmak için ipini öyle bağlamışlar. Evin küçüğü merak edip soruyor:

“Bunu niye değirmene götürmüyoruz?”

“Çünkü onu yersek seneye ne ekeceğiz?”

Çocuk için cevap tamam. Benim aklımsa çuvalın ağzını kimin bağladığında kaldı. Bir de kış uzar, evde un tükenirse o ipi kimin çözebileceğinde.

Geçen yazıda, bir sofrayı kuran kadının o masada alınan kararlardaki yerini konuşmuştuk. Şimdi sofradaki ekmekten bir avuç buğdayı alıp geriye gidelim. İnsanlar toprağa tohum atarken bir sonraki mevsim için bugünden bir şey ayırmayı göze aldılar. Bu da aynı çatı altında yaşayanların önüne güç bir mesele koydu. Bugün karnı acıkan çocuğu da düşüneceksin, henüz yüzünü görmediğin baharı da. Bir evin yarınını ilgilendiren böyle bir kararda kimin hesabı dinlenirdi acaba?

Çocukluğunda hamur teknesinin başında durmuş olanlar bilir. Tecrübeli bir el, una ne kadar su kaldıracağını sormaz. Ama ondan “İki çuvalla baharı çıkarır mıyız?” diye fikir alınıp alınmadığı, o elin maharetinden başka bir meseledir. Kolayca birbirine karıştırdığımız iki şey var burada. Bir işin yükünü kimin taşıdığı ve o işin sonucuna kimin karar verdiği.

Bunun her yerde aynı cevabı olsaydı belki gerçekten “İşin doğası böyle,” diyebilirdik. Oysa ailelerin toprağı paylaşma biçimleri birbirinden ne kadar farklı. Sumatra’da kuşaklar boyunca ortak kullanılan kimi pirinç tarlalarında, toprağı işleme hakkı anneden kıza geçiyor. Kız çocuğu annesini çalışırken seyrettiği yerde bir gün kendisinin de hakkı olacağını bilerek büyüyor. O toprağın nasıl kullanılacağı konuşulduğunda dayısının da sözü var. Aile deyince hesaba kattığı insanlar, geleceğini emanet ettiği bağlar buna göre şekilleniyor.

Bir de eski İngiltere’de, toprağın oğula öncelik tanınarak aktarıldığı ailelerden birinde doğmuş bir kız çocuğunu düşünün. Erkek kardeşi dünyaya gelene kadar ileride pay alabileceği bir arazide büyüyor. Kardeşi doğduktan sonra ağaçlar yerli yerinde, su aynı yoldan akıyor, kızın çalışkanlığı da değişmiyor. Ama büyüdüğünde o toprakla ilgili verebileceği karar değişebiliyor. İki çocuğun eline aynı tohumu verseniz ikisi de yetiştirebilir. Aralarındaki farkı filizlenen başakta göremezsiniz. Hasattan sonra yollarını izlemek gerekir.

Biraz da böyle bir farkın aile içinde nasıl öğrenildiğine bakalım. Diyelim ki baba değirmene giderken oğlunu çağırıyor. Yolda buğdayın fiyatını konuşuyorlar. Kızına da unu rutubetten nasıl koruyacağını annesi öğretiyor. İki çocuk da işe yarar bir şey öğrenmiş oluyor. Yıllar sonra unu kimin daha iyi sakladığı sorulunca herkes kızı gösteriyor. Ürünü kimin satacağı konuşulunca oğlan öne çıkıyor. Aile memnun. İşi, kim iyi biliyorsa ona vermişler.

Peki, bir yıl olsun çocukların yerini değiştirmeyi denediler mi?

Beni düşündüren o tek yolculuk. Oğlanın değirmende tanıştığı insanlar büyüdüğünde de onu tanıyacak. Bir gün kendi hesabına iş yapmak isterse kapısını çalabileceği biri var. Kızın öğrendiği bilgi ise evin içinde kalacak. Un bozulmadığı sürece kimsenin o bilgiyi hatırlaması bile gerekmeyecek. Aynı aile, iki çocuğuna emeği öğretirken farkına varmadan birine çevre, ötekine sorumluluk bırakmış olabilir.

Yine o kırmızı ipli çuvalın yanındayız. Bu defa çocuk biraz büyümüş. Kışın ortasında evdeki son unun da biteceğini ilk o fark ediyor. Annesine gidip “Tohumluğun birazını ayırsak, kalanını eksek?” diye soruyor. Annesi oturup onunla hesap yapıyor. Kararları ne çıkarsa çıksın, o gün çocuğa bir şey daha kalıyor. Kendi gördüğünü söyleme ve kendisini ilgilendiren bir karara katılma cesareti.

Ya aynı çocuk, yaşadığı evin bir gün kime kalacağını sorsaydı? Anadolu’nun en eski yerleşimlerinden birinde, Çatalhöyük’te bir evin eşiğine oturup biraz da bunu konuşalım. Çünkü “Biz kimin ailesiyiz?” sorusuna her çağda “Baban kimlerden?” diye cevap verilmemiş.

 

DİĞER YAZILARI İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 3 01-01-1970 03:00 İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 1 01-01-1970 03:00 HAKKIMIZ NEREDE BİTER...HADDİMİZ NEREDE BAŞLAR? 01-01-1970 03:00 BİR ANNENİN SUSKUNLUĞUNDA TOPLUMUN HİÇ Mİ SESİ YOK? 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ 4 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ (3) 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ (2) 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ 01-01-1970 03:00 KAÇ KİŞİLİK BİR DÜNYADA YAŞIYORUZ? 01-01-1970 03:00 HER ŞEYİN SUSTUĞU O BÜYÜLÜ KELİME: “NEYSE” 01-01-1970 03:00 EMEĞİN YERÇEKİMİ 01-01-1970 03:00 HAYATIN KAÇ SİGMA? 01-01-1970 03:00 MANTIĞIN DA BİR SINIRI VAR MI? 01-01-1970 03:00 MÜKEMMEL OLMAMA HAKKIMIZI KİM ÇALDI? 01-01-1970 03:00 DUYARSIZLAŞMADAN GÜÇLENMEK 01-01-1970 03:00 SÜREKLİ EKSİK OLAN, BİR SÜRE SONRA GEREKLİ DE OLMUYOR 01-01-1970 03:00 KIRMIZI BRİ YAS 01-01-1970 03:00 AYNANIN ÖTEKİ YÜZÜ 01-01-1970 03:00 YOLCULUĞUN SONU: ONUR MU, SADECE YAŞAMAK MI? 01-01-1970 03:00 ÖZGÜRÜZ AMA NE KADAR? 01-01-1970 03:00 ÖZGÜRLÜĞÜN GERÇEK SINIRI: VİCDAN VE TAHAMMÜL 01-01-1970 03:00 ZİNCİRLER KIRILDI, YA DUVARLAR? 01-01-1970 03:00 Beklentinin Yorgunluğu 01-01-1970 03:00 Hayal Satanlar ve Gerçekler 01-01-1970 03:00 VİTRİNİN ARKASINDA ÇÜRÜYEN MAHREMİYET 01-01-1970 03:00 ÇAĞIN EŞİĞİNDE KADİM BİR BAHAR 01-01-1970 03:00 RUHUN GURULTUSU 01-01-1970 03:00 EGOSU ŞİŞMİŞ, VİCDANI SÖNMÜŞ BİR NESİL 01-01-1970 03:00 Bir Veda, Bir Yeniden Doğuş 01-01-1970 03:00 HAYAL KIRIKLIĞININ GÜNLÜK KARNESİ 01-01-1970 03:00 ZARAFETİN SESSİZ GÜCÜ 01-01-1970 03:00 Yalnızlığın Evrimsel Biyoalarmı: Ruhun Değil, Hücrenin Çığlığı 01-01-1970 03:00 Eti Senin, Kemiği Benim: Çelikleşen Ruhlardan Kırılgan Nesillere 01-01-1970 03:00 Onurla Kalabilmek 01-01-1970 03:00 Karanlığın Senfonisi: Neden Hep “Yanlış” Kişiye Çekiliyoruz? 01-01-1970 03:00 HAYATI KAİZEN İLE HAFİFLETMEK 01-01-1970 03:00 Geleceğin Cenaze Töreninde Bir Bardak Latte 01-01-1970 03:00 KIRMIZI BİR SAHTE VE BİR DİLİM TOST 01-01-1970 03:00 Bilgi Obezitesi Çağında Hakikat Nerede? 01-01-1970 03:00 Bir Penguen Gitti, Kalabalıklar Kendini Sorguladı. 01-01-1970 03:00 ÇÜRÜYEN RUHLAR VE ÇÜRÜYEN YARINLAR 01-01-1970 03:00 Kendini Tanımanın Stratejisi 01-01-1970 03:00 GÖRÜNMEYENİN PEŞİNDE BİR YAŞAM 01-01-1970 03:00 CEBİN DEĞİL, RUHUN DARLIĞI 01-01-1970 03:00 Zihnin Tarlası: Neden Başarıdan Çok Felakete Tıklıyoruz? 01-01-1970 03:00 Bedel Ödemeden Sahip Olduğumuz En Büyük Zenginlik 01-01-1970 03:00 Gardıroplarımız Neden Dolu, Ruhumuz Neden Boş? 01-01-1970 03:00 EBEVEYNLİK EHLİYETİ 01-01-1970 03:00 Kadınlar, Erkeğin Yok Oluşunda Kendi Rolünüzü Görüyor musunuz? 01-01-1970 03:00 Büyüdük Ama Zorbalık Bitmedi: Yetişkinlerin Acımasızlığı 01-01-1970 03:00 Akran Zorbalığı 01-01-1970 03:00 Olmadığın O Kişi Olmak ve Kaderin Sınavı 01-01-1970 03:00 ZEHİRLİ MERAK VE KAYBOLAN ÇOCUKLUKLAR 01-01-1970 03:00 Oyuncakların Tasarladığı Gelecek...Oyun Kutusu mu,Hayaller mi? 01-01-1970 03:00