Bir sofrada küçük bir kız, büyüklerin konuşmasına kulak misafiri olup “Peki ama neden?” diye sorsa, içinizden ne cevap vermek gelir? Ben isterim ki biri yanına bir sandalye çeksin, “Gel, sen ne düşünüyorsun?” desin. Gelgelelim tam da çaylar doldurulurken gelen böyle soruların talihi pek açık değildir. “Ah kızım, sen de her şeyi merak edersin,” der biri gülümseyerek. Çocuk da gülümser. Sorusu öylece ortada kalır.
İlk yazımızda hayatı kuran kadının karar alınırken nerede durduğunu sormuştuk. İkinci yazıda gelecek yıl için hangi tohumun ayrılacağına kadar götürdük bu soruyu. Şimdi o sofradaki kıza bakarken şunu merak ediyorum. Bir gün büyüyüp de tohumluk üzerine fikrini rahatça söyleyebilmesi için, bugün sorduğu küçücük soruya nasıl karşılık vermeliyiz?
Bir kıza sesini alçaltmasını öğretmek için ille de “Sus” demek gerekmiyor. Bazen “Sen akıllı kızsın, alttan alıver” sözü yetiyor. Söyleyen çoğu zaman onu seven biri. Belki evde tatsızlık çıkmasın istiyor, belki kendi annesinden böyle duymuş. Yalnız, her anlaşmazlıkta akıllı olma görevi aynı çocuğa verilirse, kardeşi de pekâlâ akıllı olduğu hâlde neden hep kendisinin geri çekildiğini düşünüyor insan. Üstelik alttan almayı bu kadar erken öğrenen birinin, yıllar sonra hakkını ararken duyduğu mahcubiyete de şaşırıyoruz.
Bizden çok önce anlatılmış hikâyelerde de bu kızın kulağına tanıdık gelecek şeyler var. Pandora’yı hatırlayalım. Eski Yunan anlatısında bir küpün kapağını açar, içindeki dertler dünyaya dağılır. Bugün ona çoğumuz kutu diyoruz. Peki hikâyeden aklımızda ne kalmış? Koskoca bir olaylar dizisinden, elini uzatıp kapağı açan bir kadın. Tanrıların neyi tasarladığını uzun uzun hatırlayan azdır. Pandora’nın merakını ise hepimiz biliriz. Doğrusu insan o kıza biraz da buradan hak veriyor. Bunca yıldır kapağı niye açtığı konuşulmuş da o küpü oraya kimin, ne maksatla koyduğu gündelik sohbete pek uğramamış.
Bir de Havva’nın elması var. Elma deyince gözümüzün önüne hemen bir resim geliyor. Oysa Yaratılış anlatısında meyvenin adı verilmez. Havva meyveden yer, yanındaki Âdem’e de verir, o da yer. Kur’an’da da ikisinin ağaçtan yediği anlatılır. Gelin görün ki gündelik dilde o ilk lokmayı çoğunlukla Havva’nın ağzında bırakmışız. Bir sofrada iki kişi aynı meyveyi yese, yıllar sonra aile hikâyesi yalnızca birinin iştahı üzerine anlatılsa, öteki herhâlde biraz sıkılır, “Yahu ben de oradaydım,” derdi.
“Bunlar eski hikâyeler,” diyebilirsiniz. Öyle elbette. Ama bir hikâyenin ömrünü biraz da onu çocuklarımıza anlatırken seçtiğimiz kelimeler belirliyor. Pandora’yı okuyan bir kız, başına buyruk davranmanın sonuçları üzerine düşünebilir. Yanındaki yetişkin ona “Sen olsaydın neyi merak ederdin?” diye sorsa, aynı hikâye bu defa başka bir sohbete açılır. Eski bir anlatıyı sevmekle ona yeni bir soru sormak pekâlâ aynı sofraya sığar.
Felsefe de girsin o sohbete. Doğru yaşam üzerine onca soru sormuş Aristoteles, kadının düşünüp tartma yetisini kabul ederken bu yetiye otorite tanımaz. Bugün böyle söyleyen biri çıksa kaşımızı kaldırırız. Ama bir aile toplantısında herkes, hesabı en iyi bilenin abla olduğunu söyledikten sonra son sözü alışkanlıkla erkek kardeşine bırakırsa, aradaki mesafe biraz kısalıyor. Ablanın gönlünü almak için bir de “Sen olmasan biz ne yapardık?” deniyor. Belki ablanın gönlü kırılmamıştır bile. Belki yalnızca yaptığı hesabın son satırını okumak istiyordur. İnsan bazen bir teşekkür kadar, cümlesini bitirecek vakit de bekliyor.
Bana kalırsa kadının değerinden söz ederken işin en güzel yerini burada kaçırıyoruz. Bir kadını överken hemen kimleri büyüttüğünü, kimlere yetiştiğini, kim için nelerden vazgeçtiğini sayıyoruz. Peki neye gülerdi? Gençken hangi işi öğrenmek istemişti? Herkesin pek beğendiği o evden taşınmayı neden ilk o önermişti? Bunları da sorsak, karşımızda iyiliklerinin listesinden çok daha ilginç biri olduğunu görürüz. Üstelik cevabı duymak için büyük bir hazırlığa da gerek yok. Çayı biraz tazeleyip oturduğumuz yerde kalmak yeter.
Yazının başındaki sofraya dönersek, kızın sorusuna verilecek en güzel cevap bazen “Bilmiyorum” olabilir. Hele ardından “Beraber düşünelim mi?” gelirse. O çocuk büyüdüğünde her sorunun cevabını bulamayacak elbette. Ama aklına bir şey takıldığında, söze girmek için özür dilemesi gerekmediğini bilecek. Bana sorarsanız bir çocuğa aileden kalabilecek kıymetli miraslardan biri de budur.
Sofradan kalkınca belki hep birlikte bir film açarız. Bu defa küçük kızın yanında oturup biraz da onun baktığı yere bakalım. Bakalım perdedeki kadın tam konuşacakken kamera kime dönecek?
























