İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 3

SEVİM MORDOĞAN GÖĞER

11-11-2026 16:48

Bir sofrada küçük bir kız, büyüklerin konuşmasına kulak misafiri olup “Peki ama neden?” diye sorsa, içinizden ne cevap vermek gelir? Ben isterim ki biri yanına bir sandalye çeksin, “Gel, sen ne düşünüyorsun?” desin. Gelgelelim tam da çaylar doldurulurken gelen böyle soruların talihi pek açık değildir. “Ah kızım, sen de her şeyi merak edersin,” der biri gülümseyerek. Çocuk da gülümser. Sorusu öylece ortada kalır.

İlk yazımızda hayatı kuran kadının karar alınırken nerede durduğunu sormuştuk. İkinci yazıda gelecek yıl için hangi tohumun ayrılacağına kadar götürdük bu soruyu. Şimdi o sofradaki kıza bakarken şunu merak ediyorum. Bir gün büyüyüp de tohumluk üzerine fikrini rahatça söyleyebilmesi için, bugün sorduğu küçücük soruya nasıl karşılık vermeliyiz?

Bir kıza sesini alçaltmasını öğretmek için ille de “Sus” demek gerekmiyor. Bazen “Sen akıllı kızsın, alttan alıver” sözü yetiyor. Söyleyen çoğu zaman onu seven biri. Belki evde tatsızlık çıkmasın istiyor, belki kendi annesinden böyle duymuş. Yalnız, her anlaşmazlıkta akıllı olma görevi aynı çocuğa verilirse, kardeşi de pekâlâ akıllı olduğu hâlde neden hep kendisinin geri çekildiğini düşünüyor insan. Üstelik alttan almayı bu kadar erken öğrenen birinin, yıllar sonra hakkını ararken duyduğu mahcubiyete de şaşırıyoruz.

Bizden çok önce anlatılmış hikâyelerde de bu kızın kulağına tanıdık gelecek şeyler var. Pandora’yı hatırlayalım. Eski Yunan anlatısında bir küpün kapağını açar, içindeki dertler dünyaya dağılır. Bugün ona çoğumuz kutu diyoruz. Peki hikâyeden aklımızda ne kalmış? Koskoca bir olaylar dizisinden, elini uzatıp kapağı açan bir kadın. Tanrıların neyi tasarladığını uzun uzun hatırlayan azdır. Pandora’nın merakını ise hepimiz biliriz. Doğrusu insan o kıza biraz da buradan hak veriyor. Bunca yıldır kapağı niye açtığı konuşulmuş da o küpü oraya kimin, ne maksatla koyduğu gündelik sohbete pek uğramamış.

Bir de Havva’nın elması var. Elma deyince gözümüzün önüne hemen bir resim geliyor. Oysa Yaratılış anlatısında meyvenin adı verilmez. Havva meyveden yer, yanındaki Âdem’e de verir, o da yer. Kur’an’da da ikisinin ağaçtan yediği anlatılır. Gelin görün ki gündelik dilde o ilk lokmayı çoğunlukla Havva’nın ağzında bırakmışız. Bir sofrada iki kişi aynı meyveyi yese, yıllar sonra aile hikâyesi yalnızca birinin iştahı üzerine anlatılsa, öteki herhâlde biraz sıkılır, “Yahu ben de oradaydım,” derdi.

“Bunlar eski hikâyeler,” diyebilirsiniz. Öyle elbette. Ama bir hikâyenin ömrünü biraz da onu çocuklarımıza anlatırken seçtiğimiz kelimeler belirliyor. Pandora’yı okuyan bir kız, başına buyruk davranmanın sonuçları üzerine düşünebilir. Yanındaki yetişkin ona “Sen olsaydın neyi merak ederdin?” diye sorsa, aynı hikâye bu defa başka bir sohbete açılır. Eski bir anlatıyı sevmekle ona yeni bir soru sormak pekâlâ aynı sofraya sığar.

Felsefe de girsin o sohbete. Doğru yaşam üzerine onca soru sormuş Aristoteles, kadının düşünüp tartma yetisini kabul ederken bu yetiye otorite tanımaz. Bugün böyle söyleyen biri çıksa kaşımızı kaldırırız. Ama bir aile toplantısında herkes, hesabı en iyi bilenin abla olduğunu söyledikten sonra son sözü alışkanlıkla erkek kardeşine bırakırsa, aradaki mesafe biraz kısalıyor. Ablanın gönlünü almak için bir de “Sen olmasan biz ne yapardık?” deniyor. Belki ablanın gönlü kırılmamıştır bile. Belki yalnızca yaptığı hesabın son satırını okumak istiyordur. İnsan bazen bir teşekkür kadar, cümlesini bitirecek vakit de bekliyor.

Bana kalırsa kadının değerinden söz ederken işin en güzel yerini burada kaçırıyoruz. Bir kadını överken hemen kimleri büyüttüğünü, kimlere yetiştiğini, kim için nelerden vazgeçtiğini sayıyoruz. Peki neye gülerdi? Gençken hangi işi öğrenmek istemişti? Herkesin pek beğendiği o evden taşınmayı neden ilk o önermişti? Bunları da sorsak, karşımızda iyiliklerinin listesinden çok daha ilginç biri olduğunu görürüz. Üstelik cevabı duymak için büyük bir hazırlığa da gerek yok. Çayı biraz tazeleyip oturduğumuz yerde kalmak yeter.

Yazının başındaki sofraya dönersek, kızın sorusuna verilecek en güzel cevap bazen “Bilmiyorum” olabilir. Hele ardından “Beraber düşünelim mi?” gelirse. O çocuk büyüdüğünde her sorunun cevabını bulamayacak elbette. Ama aklına bir şey takıldığında, söze girmek için özür dilemesi gerekmediğini bilecek. Bana sorarsanız bir çocuğa aileden kalabilecek kıymetli miraslardan biri de budur.

Sofradan kalkınca belki hep birlikte bir film açarız. Bu defa küçük kızın yanında oturup biraz da onun baktığı yere bakalım. Bakalım perdedeki kadın tam konuşacakken kamera kime dönecek?

 

DİĞER YAZILARI İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 2 01-01-1970 03:00 İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 1 01-01-1970 03:00 HAKKIMIZ NEREDE BİTER...HADDİMİZ NEREDE BAŞLAR? 01-01-1970 03:00 BİR ANNENİN SUSKUNLUĞUNDA TOPLUMUN HİÇ Mİ SESİ YOK? 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ 4 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ (3) 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ (2) 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ 01-01-1970 03:00 KAÇ KİŞİLİK BİR DÜNYADA YAŞIYORUZ? 01-01-1970 03:00 HER ŞEYİN SUSTUĞU O BÜYÜLÜ KELİME: “NEYSE” 01-01-1970 03:00 EMEĞİN YERÇEKİMİ 01-01-1970 03:00 HAYATIN KAÇ SİGMA? 01-01-1970 03:00 MANTIĞIN DA BİR SINIRI VAR MI? 01-01-1970 03:00 MÜKEMMEL OLMAMA HAKKIMIZI KİM ÇALDI? 01-01-1970 03:00 DUYARSIZLAŞMADAN GÜÇLENMEK 01-01-1970 03:00 SÜREKLİ EKSİK OLAN, BİR SÜRE SONRA GEREKLİ DE OLMUYOR 01-01-1970 03:00 KIRMIZI BRİ YAS 01-01-1970 03:00 AYNANIN ÖTEKİ YÜZÜ 01-01-1970 03:00 YOLCULUĞUN SONU: ONUR MU, SADECE YAŞAMAK MI? 01-01-1970 03:00 ÖZGÜRÜZ AMA NE KADAR? 01-01-1970 03:00 ÖZGÜRLÜĞÜN GERÇEK SINIRI: VİCDAN VE TAHAMMÜL 01-01-1970 03:00 ZİNCİRLER KIRILDI, YA DUVARLAR? 01-01-1970 03:00 Beklentinin Yorgunluğu 01-01-1970 03:00 Hayal Satanlar ve Gerçekler 01-01-1970 03:00 VİTRİNİN ARKASINDA ÇÜRÜYEN MAHREMİYET 01-01-1970 03:00 ÇAĞIN EŞİĞİNDE KADİM BİR BAHAR 01-01-1970 03:00 RUHUN GURULTUSU 01-01-1970 03:00 EGOSU ŞİŞMİŞ, VİCDANI SÖNMÜŞ BİR NESİL 01-01-1970 03:00 Bir Veda, Bir Yeniden Doğuş 01-01-1970 03:00 HAYAL KIRIKLIĞININ GÜNLÜK KARNESİ 01-01-1970 03:00 ZARAFETİN SESSİZ GÜCÜ 01-01-1970 03:00 Yalnızlığın Evrimsel Biyoalarmı: Ruhun Değil, Hücrenin Çığlığı 01-01-1970 03:00 Eti Senin, Kemiği Benim: Çelikleşen Ruhlardan Kırılgan Nesillere 01-01-1970 03:00 Onurla Kalabilmek 01-01-1970 03:00 Karanlığın Senfonisi: Neden Hep “Yanlış” Kişiye Çekiliyoruz? 01-01-1970 03:00 HAYATI KAİZEN İLE HAFİFLETMEK 01-01-1970 03:00 Geleceğin Cenaze Töreninde Bir Bardak Latte 01-01-1970 03:00 KIRMIZI BİR SAHTE VE BİR DİLİM TOST 01-01-1970 03:00 Bilgi Obezitesi Çağında Hakikat Nerede? 01-01-1970 03:00 Bir Penguen Gitti, Kalabalıklar Kendini Sorguladı. 01-01-1970 03:00 ÇÜRÜYEN RUHLAR VE ÇÜRÜYEN YARINLAR 01-01-1970 03:00 Kendini Tanımanın Stratejisi 01-01-1970 03:00 GÖRÜNMEYENİN PEŞİNDE BİR YAŞAM 01-01-1970 03:00 CEBİN DEĞİL, RUHUN DARLIĞI 01-01-1970 03:00 Zihnin Tarlası: Neden Başarıdan Çok Felakete Tıklıyoruz? 01-01-1970 03:00 Bedel Ödemeden Sahip Olduğumuz En Büyük Zenginlik 01-01-1970 03:00 Gardıroplarımız Neden Dolu, Ruhumuz Neden Boş? 01-01-1970 03:00 EBEVEYNLİK EHLİYETİ 01-01-1970 03:00 Kadınlar, Erkeğin Yok Oluşunda Kendi Rolünüzü Görüyor musunuz? 01-01-1970 03:00 Büyüdük Ama Zorbalık Bitmedi: Yetişkinlerin Acımasızlığı 01-01-1970 03:00 Akran Zorbalığı 01-01-1970 03:00 Olmadığın O Kişi Olmak ve Kaderin Sınavı 01-01-1970 03:00 ZEHİRLİ MERAK VE KAYBOLAN ÇOCUKLUKLAR 01-01-1970 03:00 Oyuncakların Tasarladığı Gelecek...Oyun Kutusu mu,Hayaller mi? 01-01-1970 03:00