İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI 4. BÖLÜM

SEVİM MORDOĞAN GÖĞER

18-11-2026 15:19

Aile fotoğrafı çekilirken mutlaka biri eksik kalır. Bayram sofrası kurulmuş, çocuklardan biri gömleğini şimdiden kirletmiş, büyükbaba da gözünü kapatmış mı, açmış mı belli değil. Yıllar sonra o fotoğrafa bakıp her ayrıntıyı konuşuruz. Bazen aradan epey vakit geçer de biri fark eder. “Annem nerede?” Cevap hemen gelir. “E, fotoğrafı o çekiyordu.” İnsan o an, keşke birimiz kalkıp makineyi elinden alsaymışız, diye düşünür. Annenin o bayram üzerindeki elbiseyi hatırlayan var mı acaba?

Geçen yazıda sofrada sorusuna yer arayan küçük bir kız bırakmıştık. Şimdi onunla yan yana bir film izlediğimizi düşünelim. Adam işinden ayrılmış, akşam eve dönüyor. Yüzünden bir şeyler geçtiğini anlıyoruz. Yemekte karısı “Peki, şimdi ne yapacaksın?” diyor. Sonra film adamla birlikte evden çıkıyor. Çocuk belki tam burada soracak. “Kadın ertesi sabah ne yaptı?” Güzel soru. Ben de o sabahı merak ettim. Belki onun da günlerdir söylemek istediği bir haber vardı. Kocasının yüzünü görünce sırası mı şimdi, diye vazgeçti. Filmin içinde bir film daha var ve biz onu az kalsın kaçırıyorduk.

Sinemanın sevdiğim tarafı, bir başkasının hayatında misafirliğe biraz uzun kalabilmemiz. O yüzden kamera o kadınla mutfağa dönse isterim. Bardağı lavaboya nasıl bıraktığına, yalnız kalınca ilk kimi aradığına bakabilsek. Belki bir arkadaşı telefonu açacak, ikisi öyle bir şeye gülecekler ki biz de koltukta doğrulacağız. Bir kadın kahramana yapılacak en güzel iyiliklerden biri, ona kendine ait bir dert kadar kendine ait bir şaka da vermek galiba. Çünkü gerçek hayatta kadınlar, başkalarının ciddi meseleleri arasında beklerken donup kalmıyor. Canları sıkılıyor, plan kuruyor, şakalaşıyor, bazen de hiç beklenmedik bir karar alıyorlar.

Şimdi o sinema perdesi küçülüp avucumuza sığdı. Sosyal medyada kadın isterse kendi hikâyesini kendi sesiyle anlatabiliyor. Bir gün bir kadının ilk kez yaptığı tahta tabureyi gösterdiğini düşünün. Ayaklardan biri kısa kalmış, altına katladığı kâğıdı da saklamamış. Yorumlarda biri hangi ağacı kullandığını soruyor, bir başkası “Benim ilk masam da böyle sallanıyordu” diyor. Ne hoş bir karşılaşma. Derken bir yorum daha geliyor. “Saçını açık bıraksan daha genç görünürsün.” İnsan okuyunca hafifçe gülümsüyor. Kadın orada dört ayağı aynı boyda kesmenin derdinde, biz hâlâ saçında kalmışız.

O yorum tek başına dünyayı değiştirmez elbette. Yalnız, insan yaptığı her işin yanında görünüşü hakkında da bir not alırsa, zamanla kendi kendinin seyircisi oluveriyor. Güzel bir akşam geçirmişsiniz, eve dönerken arkadaşınız fotoğrafları yolluyor. Az önce katıla katıla güldüğünüz âna bakıp “Ben gülerken gözlerimi ne çok kısıyormuşum” diyorsunuz. Oysa arkadaşınız belki tam da bu yüzden göndermiş o kareyi. Sizi öyle neşeli görmek hoşuna gitmiş. Aramızda, sevdiği birinin kahkahasını göz kenarında kaç çizgi belirdiğine bakarak hatırlayan var mı?

Bir de ekranda başkalarının günlerini gezerken kendi günümüzden utanma hâli var. Birinin sabah yaptığı ekmeği, bir başkasının bitirdiği kitabı, üçüncü birinin işte aldığı ödülü peş peşe görüyoruz. Sonra akşam bulaşığına bakıp “Ben bugün ne yaptım?” diye iç geçiriyoruz. İyi de o ekmeği pişiren, kitabı bitiren ve ödülü alan üç ayrı insan. Biz üçünün akşamına birden yetişmeye çalışırken, kendi günümüzün güzel bir saatini de gözden çıkarıyoruz. Belki o saatte kız kardeşimizle yıllar sonra ilk kez acelemiz olmadan konuşabilmişizdir. Fotoğrafını çekmek ikimizin de aklına gelmemiştir. Ne iyi.

Dizinin başında hayatı kuran kadının kararda ne kadar payı olduğunu sormuştuk. Şimdi düşünüyorum da gelecek yılın tohumluğunu seçmekle, bir kadının kendi fotoğrafını seçmesi arasında uzaktan bir akrabalık var. İkisinde de insan kendi hayatına dair bir tercih yapıyor. Kimi zaman yıllardır sakladığı tohumu ayırıyor, kimi zaman gözlerini kısıp güldüğü o kareyi beğeniyor. Bir başkasının “Emin misin?” diye araya girmesine gerek duymadan. Kadının değerini bilmek de sevdiğimiz insanın kendisi için verdiği küçük bir karara gösterebildiğimiz saygıyla başlıyor belki.

Bir dahaki bayram, fotoğrafı kimin çektiğine bakacağım. Makine annedeyse bir sandalye de ona açalım. “Şöyle dur, buraya bak, biraz gülümse” diye hep bir ağızdan seslenmeden önce bir duralım ama. Belki o hepimizi oturtup kendi ayakta durmak isteyecek. Belki en küçük torunuyla yer değiştirip makineyi ona emanet edecek. Bırakalım, bu defa fotoğraf biraz da onun istediği gibi çıksın. Yıllar sonra bir çocuk parmağını uzatıp “Peki burada neye gülüyordunuz?” diye sorduğunda, hikâyeyi anlatmaya da o başlasın.

Dipnot — Kadınların anlattıklarına ve daha anlatmaya fırsat bulamadıklarına kulak verdikçe, bu konunun çok daha fazla yazıyı hak ettiğini düşünüyorum. Yine de sizi sıkmamak için dört bölümlük sohbetimizi şimdilik burada bırakalım. Bu satırları okurken aklınıza bir kadın geldiyse ve bir dahaki karşılaşmanızda ona eskiden beri merak ettiğiniz bir şeyi sorarsanız, en çok buna sevinirim.

 

DİĞER YAZILARI İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 3 01-01-1970 03:00 İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 2 01-01-1970 03:00 İNSANLIĞIN DİŞİL HAFIZASI — 1 01-01-1970 03:00 HAKKIMIZ NEREDE BİTER...HADDİMİZ NEREDE BAŞLAR? 01-01-1970 03:00 BİR ANNENİN SUSKUNLUĞUNDA TOPLUMUN HİÇ Mİ SESİ YOK? 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ 4 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ (3) 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ (2) 01-01-1970 03:00 İLETİŞİMİN DERİNLİKLERİ 01-01-1970 03:00 KAÇ KİŞİLİK BİR DÜNYADA YAŞIYORUZ? 01-01-1970 03:00 HER ŞEYİN SUSTUĞU O BÜYÜLÜ KELİME: “NEYSE” 01-01-1970 03:00 EMEĞİN YERÇEKİMİ 01-01-1970 03:00 HAYATIN KAÇ SİGMA? 01-01-1970 03:00 MANTIĞIN DA BİR SINIRI VAR MI? 01-01-1970 03:00 MÜKEMMEL OLMAMA HAKKIMIZI KİM ÇALDI? 01-01-1970 03:00 DUYARSIZLAŞMADAN GÜÇLENMEK 01-01-1970 03:00 SÜREKLİ EKSİK OLAN, BİR SÜRE SONRA GEREKLİ DE OLMUYOR 01-01-1970 03:00 KIRMIZI BRİ YAS 01-01-1970 03:00 AYNANIN ÖTEKİ YÜZÜ 01-01-1970 03:00 YOLCULUĞUN SONU: ONUR MU, SADECE YAŞAMAK MI? 01-01-1970 03:00 ÖZGÜRÜZ AMA NE KADAR? 01-01-1970 03:00 ÖZGÜRLÜĞÜN GERÇEK SINIRI: VİCDAN VE TAHAMMÜL 01-01-1970 03:00 ZİNCİRLER KIRILDI, YA DUVARLAR? 01-01-1970 03:00 Beklentinin Yorgunluğu 01-01-1970 03:00 Hayal Satanlar ve Gerçekler 01-01-1970 03:00 VİTRİNİN ARKASINDA ÇÜRÜYEN MAHREMİYET 01-01-1970 03:00 ÇAĞIN EŞİĞİNDE KADİM BİR BAHAR 01-01-1970 03:00 RUHUN GURULTUSU 01-01-1970 03:00 EGOSU ŞİŞMİŞ, VİCDANI SÖNMÜŞ BİR NESİL 01-01-1970 03:00 Bir Veda, Bir Yeniden Doğuş 01-01-1970 03:00 HAYAL KIRIKLIĞININ GÜNLÜK KARNESİ 01-01-1970 03:00 ZARAFETİN SESSİZ GÜCÜ 01-01-1970 03:00 Yalnızlığın Evrimsel Biyoalarmı: Ruhun Değil, Hücrenin Çığlığı 01-01-1970 03:00 Eti Senin, Kemiği Benim: Çelikleşen Ruhlardan Kırılgan Nesillere 01-01-1970 03:00 Onurla Kalabilmek 01-01-1970 03:00 Karanlığın Senfonisi: Neden Hep “Yanlış” Kişiye Çekiliyoruz? 01-01-1970 03:00 HAYATI KAİZEN İLE HAFİFLETMEK 01-01-1970 03:00 Geleceğin Cenaze Töreninde Bir Bardak Latte 01-01-1970 03:00 KIRMIZI BİR SAHTE VE BİR DİLİM TOST 01-01-1970 03:00 Bilgi Obezitesi Çağında Hakikat Nerede? 01-01-1970 03:00 Bir Penguen Gitti, Kalabalıklar Kendini Sorguladı. 01-01-1970 03:00 ÇÜRÜYEN RUHLAR VE ÇÜRÜYEN YARINLAR 01-01-1970 03:00 Kendini Tanımanın Stratejisi 01-01-1970 03:00 GÖRÜNMEYENİN PEŞİNDE BİR YAŞAM 01-01-1970 03:00 CEBİN DEĞİL, RUHUN DARLIĞI 01-01-1970 03:00 Zihnin Tarlası: Neden Başarıdan Çok Felakete Tıklıyoruz? 01-01-1970 03:00 Bedel Ödemeden Sahip Olduğumuz En Büyük Zenginlik 01-01-1970 03:00 Gardıroplarımız Neden Dolu, Ruhumuz Neden Boş? 01-01-1970 03:00 EBEVEYNLİK EHLİYETİ 01-01-1970 03:00 Kadınlar, Erkeğin Yok Oluşunda Kendi Rolünüzü Görüyor musunuz? 01-01-1970 03:00 Büyüdük Ama Zorbalık Bitmedi: Yetişkinlerin Acımasızlığı 01-01-1970 03:00 Akran Zorbalığı 01-01-1970 03:00 Olmadığın O Kişi Olmak ve Kaderin Sınavı 01-01-1970 03:00 ZEHİRLİ MERAK VE KAYBOLAN ÇOCUKLUKLAR 01-01-1970 03:00 Oyuncakların Tasarladığı Gelecek...Oyun Kutusu mu,Hayaller mi? 01-01-1970 03:00