Geçen gün; Malatya sevdalısı olan, Malatya'nın sorunlarını gündeme getiren ve kentin derdiyle dertlenen yazılarını gıpta ile takip ettiğim iş insanı Mehmet Haskul’un katıldığı bir programı izledim. Kendisi orada, "Bu sistem fakiri beleşe, zengini ranta alıştırdı" şeklinde bir ifade kullanmıştı.
Fakirin beleşçi, zenginin ise rantçı olmasıyla ilgili, aslında birçok insanın kitap yazacak kadar anısı birikmiştir. Özellikle sosyal yardım faaliyetleriyle uğraşanlar ve dernekler aracılığıyla yardım yapanlar, bu konuları çok daha iyi bilir ve anlarlar.
Yaklaşık üç ay kadar önceydi; çok sevdiğim bir kardeşim, zor durumda bir aile duyduğunu ve gitmemiz gerektiğini ifade etti. Belki bir faydamız dokunur düşüncesiyle aileye gittik. Evin kapısını 15 yaşlarında, muhtemelen lise öğrencisi olan bir kız çocuğu açtı. Bu arada, birlikte gittiğim arkadaşıma da yine ortak bir arkadaşımızın eşi, ısrarla gitmemiz gerektiğini söyleyerek ailenin müşkül durumuyla ilgili sürekli mesajlar atmış, aramış.
Neyse, gittik demiştim. Kızın elinde bende, sende olmayan bir telefon; giyim kuşamı gayet yerinde. Telefon dediysem, hani şu dayıların sosyal medyada "Cebindeki telefonu çıkar!" dediği türden bir telefon. Markasını söylemek istemiyorum ama anladınız siz; zenginlik alameti!
Kız çocuğuna birkaç soru sordum. Annesinin evde olmadığını söyledi. Malatya'da kiraların yüksek olduğu merkezi bir mahallede oturuyorlar. Kendisine hitaben, "Malatya'da daha uygun kiralar var; örneğin İkizce bölgesinde 7.000 liralara kiralar var. Sizin buraya ödediğinizden çok daha düşük bir rakam, niye oraya gitmiyorsunuz?" diye sordum. Kız bana, "Evet abi ama düzenimizi bozmak istemiyoruz; okulumuz, dershanemiz falan buralarda," diye cevap verdi.
Oraya yardım amacıyla giden ben, deprem sürecinden sonra Kale ilçesinde bir yıl kadar ikamet ettim; şu an ise Eski Malatya'da, Boran köyünde yaşıyorum. Ben de düzenimi bozmak istemesem, kendimden ve keyfimden ödün vermesem, lüksümden kısmasam ben de muhtaç olurum. "Kirasını dahi ödeyemiyorlar" iddiasıyla gönderildiğimiz evin durumu maalesef buydu. Tabii sonrasında "Duruma göre sizinle iletişim kurarız" diyerek oradan ayrıldık.
Bu ve benzeri o kadar çok manzara ile karşılaşıyoruz ki anlatamam. Yine bir başka gün, konteynerde kalan iki çocuklu yetim bir aileyi tavsiye üzerine ziyaret etmiştik. Evin kızı, Malatya'nın en elit, en pahalı ve en lüks diye tabir edebileceğimiz dershanelerinden birine gidiyordu.
Not: Kız vasat bile değil, çok çok kötü düzeyde bir öğrenci!
Anne ise dershane taksitlerini ödemekte güçlük çekiyordu. Ben kendi kardeşimi veya çocuğumu o dershaneye gönderemiyorum, gönderemem de. Ve ben bu halimle, o aileye belki bir faydam olur düşüncesiyle yardıma gitmişim...
Yine bir başka gün, bir başka aile... Bir arkadaşımızla birlikte ziyaret ettik. Kapıyı 20'li yaşlarda bir delikanlı açtı. Evde bu gencin yaşına yakın iki erkek çocuk daha vardı ve bu çocuklar okumuyorlardı. Aile yetim bir aile; ancak çalışabilecek, eli ekmek tutacak üç tane delikanlı evde oturmuş; tablette, telefonda oyun oynuyor, sosyal mecralar için videolar çekiyorlar. Anne ise ortaya düşmüş; "Vay muhtacız, aman kiramızı ödeyemiyoruz, perişan haldeyiz, buzdolabımız boş, açız" diyor. İyi de abla, kurban olduğum, bu üç tane delikanlı evde ne yapıyor? Neden bir işe gitmiyorlar? Bunu o anneye anlatmak veya o çocukları bir işe göndermek o kadar zor ki anlatamam.
İnsanlar artık sorumsuz. Otuz yaşını geçmiş, üniversite mezunu gençler bile anne ve babasının eline bakıyor; bundan hiçbir şekilde gocunmuyorlar, utanmıyorlar. Evde çalışabilecek durumda gençleri olan insanlar "muhtacız" diyebiliyorlar. Vallahi bizler de onlar gibi davranırsak, en az onlar kadar muhtaç ve zor durumda kalırız; buna inanıyorum.
Haddimizi biliyoruz, ayağımızı yorganımıza göre uzatıyoruz. Çok güzel bir söz işitmiştim: "İmanın yedi şartı olsaydı, yedincisi haddini bilmek olurdu." Bu söz o kadar hoşuma gitmişti ki... Yine bir başkasından, "Fakir fakirliğini bilse fakir olmazdı," sözünü duymuştum.
Maalesef sistemi bu hale getiren unsurlar var. İş veremeyeceği genci, üniversitelerde saçma sapan bölümler açarak orada tutuyorlar. Bu bölümlerden mezun olan gençler "Ben üniversite mezunuyum" diyerek caka satıyor. Aynı gençler anne babasının eline bakıyor, devlet kapısı olmazsa iş beğenmiyor. Burada aile suçlu olduğu kadar, maalesef sistem ve devlet de suçlu...
Bu kafa yapısıyla toplumda fakir beleşe, zengin ise ranta alıştırılıyor. İnsanlar bir şeyler üretmek yerine paralarını faize yatırıyor. Haram ve kolay olan; helal ve zor olana tercih ediliyor. Gençler "kısa yoldan nasıl zengin olurum" hayaliyle yaşıyor. Mafya özentisi bir gençlik türedi. Sorumsuz, vurdumduymaz, ana baba bilmez, komşuluk nedir anlamaz, akrabalık bağlarını koparmış, telefon ve tablete hapsolmuş bir nesil...
Rabbim sonumuzu hayır etsin. Her geçen gün geçmişi daha çok arıyoruz. Kirin içinde daha çok boğuluyor, bataklığa saplandıkça saplanıyoruz.